الحاق مناطق پشتون نشین شمال غرب (ایالت خیبر پختونخوا کنونی) به پاکستان در ۱۷ آوریل ۱۹۴۸ جنبهای تشریفاتی داشت، چرا که نشانههای حمایت از این کشور پیش از استقلال آن آغاز شده بود.
* درخواست سرداران: روزنامه نیویورک تایمز پس از استقلال پاکستان در گزارشی اعلام کرد که در این تاریخ، ۲۰۰ تن از سرداران قبایل، که نماینده جمعیتی ۲.۵ میلیونی و منطقهای به طول ۱۶۰۰ کیلومتر از وزیرستان جنوبی تا چترال بودند، در پیشاور از محمد علی جناح، فرماندار کل پاکستان، درخواست کردند تا قبایل آنها مستقیماً تحت مدیریت دولت پاکستان قرار گیرند.
* وعده و اتحاد: سرداران قبایل مناطق پشتون نشین همچنین خواستار اجازه پیوستن مردمشان به ارتش پاکستان شدند و به جناح اطمینان دادند که نیروهای هندی را از کشمیر بیرون خواهند راند. جناح وعده داد که درخواست آنها را بررسی و بر لزوم اتحاد مسلمین تاکید کرد.
تغییر جهت سیاسی در آستانه تقسیم
با قطعی شدن تقسیم شبه قاره هند به دو کشور پاکستان و هند، تحولات سیاسی چشمگیری در این منطقه رخ داد:
* رویگردانی پشتون ها از حزب کنگره: اگرچه حزب کنگره در سال ۱۹۴۶ در انتخابات پیروز شد، اما با وضوح احتمال تقسیم شبه قاره به دو کشور، پشتونها به دلیل ارتباط این حزب با کنگره ملی هند (به رهبری هندوها) از آن فاصله گرفتند و حمایت خود را به سوی مسلم لیگ معطوف کردند.
* حمایت نخبگان: بخشهای قدرتمند قبایل از جمله بزرگان قبیله، وزن خود را به نفع حزب مسلم لیگ متعلق به محمدعلی جناح سنگین کردند.
سفر جواهر لعل نهرو و واکنش قبایل
جواهر لعل نهرو؛ رئیس کنگره ملی هند و وزیر خارجه دولت موقت، در اکتبر ۱۹۴۶ از مناطق قبیلهای بازدید کرد.
* حمله به جواهر لعل نهرو: کاروان خودروهای نهرو هنگام بازدید از مناطق پشتون نشین شمال غرب در چندین نقطه مورد حمله مردم با پرتاب سنگ قرار گرفت. سر اولاف کارو (Sir Olaf Caroe)؛ فرماندار انگلیسی وقت ایالت، بیم آن داشت که نهرو ترور شود.
* تفسیر کارو: کارو در کتاب خود «پاتانها» نوشت که سفر نهرو به مناطق پشتون نشین، تلاشی شجاعانه اما بد برنامهریزیشده و فاجعهبار برای حامیان هند یکپارچه بود. او معتقد بود اکثریت پشتونها هرگز سرپرستی یک برهمن (نهرو) مغرور را نمیپذیرفتند.
سفرهای محمد علی جناح و حمایت قاطع قبایل
محمد علی جناح در سالهای ۱۹۴۵ و ۱۹۴۸ از این مناطق بازدید کرد.
* استقبال پرشور: به گفته بزرگان محلی، در جریان اولین سفر جناح به منطقه پشتون نشین لندی کوتل در اکتبر ۱۹۴۵، مردم با شور و شعف فراوان و فریادهای«قائد اعظم زندهباد» از وی استقبال کردند. کارو مینویسد: «پرچمهای اسلام برافراشته شدند و راه برای جناح هموار گشت.»
* همهپرسی و الحاق: در ژوئیه ۱۹۴۷، در همهپرسی سرنوشت این ایالت، تنها دو گزینه «پاکستان» یا «هند» پیش روی مردم بود (برخلاف مطالبه برخی رهبران ملی گرای پشتون مانند عبدالغفار خان برای یک ایالت مستقل پشتونستان) ۹۹.۰۲ درصد از آرا به نفع پاکستان ریخته شد.
* پیوستن رسمی: پس از همهپرسی، ایالت سرحد شمال غرب و متعاقباً تمام مناطق قبایلی تا خط دیورند به پاکستان ملحق شدند و حاکمان چهار ایالت سرحد (دیر، سوات، چترال و امب) نیز الحاق به پاکستان را اعلام کردند.
دیدگاه جناح و میراث سیاست بریتانیا
محمد علی جناح در سخنرانی ۱۷ آوریل ۱۹۴۸ خود در جرگه قبایلی پیشاور، دیدگاهی شفاف برای مدیریت مناطق قبیلهای ارائه کرد:
* دیدگاه جناح: احترام به ماهیت خودمختار و وضعیت مردم قبیلهای، به رسمیت شناختن ارزشها و رسوم آنان، و تبدیل تدریجی آنها به شهروندان محترم از طریق آموزش و توسعه اقتصادی و اجتماعی، به گونهای که سیستم کمکرسانی دولتی پایان یابد.
* ساختار بریتانیایی: در دوران بریتانیا، این مناطق به عنوان حائلی در برابر توسعه روسیه و ابزاری برای کنترل افغانستان استفاده میشدند.
بریتانیا سیاست « فشار و مداخله مسلحانه» را اعمال میکرد؛ هر چند نظامیان انگلیسی در ایالت شمال غرب مستقر بودند اما به قبایل نیمه خودمختاری داده میشد و دولت انگلیس در ازای تامین امنیت مسیرهای تجاری و استراتژیک، به «سران قبایل» کمکهای مالی اعطا میکرد.
* حفظ ساختار اداری: قانون استقلال هند در ۳ ژوئن ۱۹۴۷ قراردادهای ویژه با قبایل را لغو کرد، اما پاکستان پس از استقلال، ساختار اداری و قانونی دوران استعمار، از جمله «مقررات جرایم مرزی ۱۹۰۱ (FCR)» را حفظ کرد و فرماندار ایالت سرحد به عنوان نماینده فرماندار کل یا رئیس جمهور، امور فاتا (مناطق قبیلهای فدرال) را اداره مینمود.
وفاداری قبایل و تحولات پس از استقلال
* حمایت قاطع: به گفته اکبر س. احمد؛ متفکر و نویسنده, مردم فاتا به وفادارترین حامیان پاکستان تبدیل شدند و برای مثال، در جنگ کشمیر نیز شرکت کردند.
* سفر فاطمه جناح: فاطمه جناح، خواهر بنیانگذار پاکستان، پس از سفر ۱۵ روزه خود در سال ۱۹۴۹، از «عشق و علاقه بیحد و حصر» مردم پشتون نشین و قبایل در ایالت سرحد(خیبر پختونخواه کنونی)به پاکستان ابراز شگفتی کرد.
* جنجال خط دیورند: افغانستان از بدو تأسیس پاکستان نسبت به وضعیت مرزی خط دیورند اعتراض کرد. بریتانیا در سال ۱۹۵۰ در مجلس عوام اعلام کرد که بر اساس قوانین بینالمللی، پاکستان وارث حقوق و تعهدات دولت هند بوده و خط دیورند مرز بینالمللی است.
تغییرات قانون اساسی و ادغام نهایی
* وضعیت حقوقی: مناطق قبیلهای در نوار مرزی با افغانستان در قانون اساسی ۱۹۵۶ به عنوان «مناطق ویژه» و در قانون اساسی ۱۹۶۲ با محدودیت در اعمال قوانین مرکزی و ایالتی به رسمیت شناخته شدند.
* حق رای: قانون اساسی ۱۹۷۳ پاکستان به ۳۷۰۰۰ سران و ریشه سفیدان حق رای داد، اما حق رای عمومی در سال ۱۹۹۷ به مردم داده شد.
* ادغام: در سال ۲۰۱۰، ایالت سرحد به «خیبر پختونخواه» تغییر نام یافت. مهمترین تحول، بیستوپنجمین اصلاحیه قانون اساسی (۲۵th Amendment) بود که به فاتا(مناطق هفتگانه قبایلی مجاور با مرزهای مشترک با افغانستان) در سالهای اخیر پایان داد و آن را پس از ۷۰ سال انحصار اداری، در ایالت خیبر پختونخواه ادغام کرد تا حاکمیت قانون و سیستم قضایی یکپارچه برقرار شود.
برخلاف ادعای و هیاهو رسانهای در افغانستان تاکنون هیچ آثار و نشانه ای مبنی بر حمایت مردم پشتون نشین ایالت خیبر پختونخواه و مناطق قبایلی پاکستان برای پیوستن به افغانستان دیده نشده است.
