وقتی با منابع و نیروی کمتر، در گسترهای وسیع عملکرد نیروهای لیویز( پلیس قبیله ای) بهتر از پلیس است، چه توجیهی برای ادغام آنها در پلیس وجود دارد؟»
این پرسش از زبان ظریف خان و بسیاری از کارکنان این نیرو شنیده میشود؛ کسانی که در اعتراض به تصمیم دولت محلی بلوچستان برای ادغام این نیرو—که ۱۴۰ سال پیش تشکیل شده—در بدنهی پلیس، دست به اعتراض زدهاند.
بسیاری از احزاب سیاسی بلوچستان نیز این تصمیم را رد کردهاند و با استناد به آمار وزارت کشور دولت محلی میگویند نرخ جرم در مناطق تحت کنترل لیویز کمتر از مناطقی است که پلیس مسئولیت آنها را برعهده دارد. معترضان نگرانند که این تصمیم در واکنش به گسترش ناامنی اتخاذ شده باشد.
در مقابل، موافقان ادغام استدلال میکنند که ادامهبرای برقراری امنیت و حاکمیت قانون در بلوچستان باید یک نظام انتظامی و امنیتی واحد اعمال شود؛ زیرا تعدد و پراکندگی قوای انتظامی موجب سردرگمی و مشکلات مدیریتی خواهد شد.
میر سرفراز بگٹی؛ در وزیر ایالت بلوچستان، ضمن دفاع از ادغام گفته است که هرچند این تصمیم از محبوبیت عمومی برخوردار نیست ولی برای بهبود اوضاع اجتنابناپذیر است.
لیویز؛( پلیس قبیله ای) تاریخچه و ساختار
پیش از تأسیس پاکستان در سال ۱۹۴۷ ، بلوچستان از دو بخش — ایالت قلات و بلوچستان تحت قیومت بریتانیا — تشکیل میشد. در بخش بریتانیا، مناطقی بودند که مستقیم زیر اقتدار انگلیسیها اداره میشد؛ در سال ۱۸۸۷ سر رابرت سندیمَن نخستین نیروی لیویز را برای انجام وظایف پلیس در مناطق روستایی و قبایلی دورافتاده بنیان نهاد. بهواسطه ساختار قبیلهای جامعه، نیروی لیویز از طوایف مختلف گزینش میشدند، در حالی که مناطق شهری زیر نظر پلیس قرار داشتند.
پس از استقلال و تشکیل پاکستان، تقسیمبندی «مناطق نوع A و B» و نظام جداگانهی پلیسینگ حفظ شد و نیروهای لیویز به مرور تقویت شدند.
تا پیش از دورانِ حاکمیتِ ژنرال پرویز مشرف، مناطق تحت کنترل لیویز بیش از ۹۰ درصد قلمرو بلوچستان را تشکیل میداد؛ اما بهتدریج محدوده تحت اختیار پلیس افزایش یافت و پیش از تصمیم ادغام در کابینه دولت مرکزی ، حدود ۸۵ درصد ایالت توسط نیروهای لیویز کنترل میشد.
تعداد نیروهای لیویز حدود ۲۸ هزار نفر گزارش شده و شمار پلیس بیش از ۴۲ هزار نفر است.
هزینهها و کارایی
طبق آمار وزارت خزانهداری بلوچستان، در بودجهی سال مالی ۲۰۲۴–۲۰۲۵ میلادی هزینه لیویز ۴ میلیارد و ۸۳۰ میلیون روپیه، در حالی که هزینه پلیس برای ۱۵ درصد قلمرو ایالت، ۴۳ میلیارد و ۸۰۰ میلیون روپیه بوده است
برخی چهرهها از جمله نواب محمد اسلم رئیسانی از سیاسمدارانه محلی بلوچ با استناد به آمار وزارت کشور میگویند که با وجود نیروی کمتر و منابع محدودتر، نرخ جرم در مناطق لیویز پایین تر بوده است.
تلاشهای ناکام برای ادغام
پس از تأسیس پاکستان، نخستین بحثها درباره ادغام لیویز در پلیس در دوره حکومت ژنرال پرویز مشرف آغاز شد و از سال ۲۰۰۲ روند عملیاتی آن شدت گرفت. گرچه برخی مقامات فدرال و افسران پلیس معتقد بودند برای گذار بلوچستان از ساختار قبیلهای به جامعهای مدرن، ضروری است نظام پلیس واحد برقرار شود، مخالفت عمومی گسترده مانع از اجرای کامل ادغام شد.
در سال جاری، مجلس ایالت لایحه مربوط به نیروی لیویز را تصویب و در مهرماه کابینه با ادغام لیویز در پلیس در شش از هشت بخش ایالت موافقت کرد که این تصمیم موجی از اعتراضات را در پی داشت؛ نیروهای لیویز در برابر کلانتری ها تحصن و و به نشانه اعتراض در سطح ایالت رژه رفتند
مخالفتها و استدلال طرفداران لیویز
مخالفان میگویند که وضعیت امنیتی وخیم از سال ۲۰۰۰ به بعد پدید آمد و نباید این مشکلات را به گردن پلیس لیویز انداخت. ثنا الله بلوچ از رهبران حزب ملی بلوچستان معتقد است مشکل اساسی سیاسی و ناشی از سیاستهای اشتباه مرکز است و لیویز مسئول این آشفتگیها نیست. به نظر او، رفتار دوستانهی لیویز با مردم و ریشهی محلی آن سببِ محبوبیتش در میان جوامع روستایی و قبایلی شده است.
پیشنهاد اصلاح بهجای ادغام
تحلیلگران مانند رفیعالله کاکر بر این باورند که به جای ادغام باید اصلاحات ساختاری در لیویز انجام شود. وی میگوید اخیراً کارزار رسانهای منظمی شکل گرفته که ادعا میکند تقسیمبندی مناطق A و B عامل اصلی ناامنی است؛ اما این تحلیل اشتباه است، زیرا وظیفه اصلی لیویز کنترل روزمره جرم و جنایت و تأمین نظم محلی است و نباید آن را با مأموریت مقابله با شورش یکسان دانست.
دکتر شاہ محمد مری نیز معتقد است که به جای انحلال یا الحاق، باید به تربیت و تقویت لیویز پرداخت، زیرا این نیرو با روانشناسی و ساختار اجتماعی منطقه همخوانی دارد و تا پیش از بدتر شدن اوضاع، بسیار موفق عمل کرده است.
چرا دولت تصمیم به ادغام گرفت؟
میر سرفراز بگتی؛ سروزیر ایالت بلوچستان پاکستان در یک گردهمآیی در منطقه زیارت گفت: تغییر و اصلاح در نظام اداری ایالت امری اجتنابناپذیر است و زمان نشان خواهد داد که تصمیم درست بوده است یا نه.
دکتر شعیب ، بازرس کل سابق پلیس بلوچستان، ادغام را توجیهپذیر میداند و میگوید جهان تقریباً از نظام لیویز فاصله گرفته و کشورهای موفق نظام یکنواخت و یکپارچهی پلیس را به کار گرفتهاند. او هشدار میدهد هرچقدر نظامها پراکندهتر باشند، ابهامات و اختلالها در مدیریت امنیت بیشتر خواهد شد و ادغام میتواند نظارت و هماهنگی را افزایش دهد.
