منع افغانها از مشارکت در عملیات نظامی خارج از کشور؛ فتوای تازه علمای افغانستان چه معنایی برای تنش کابل–اسلامآباد دارد؟
نشست علمای افغانستان به ابتکار دولت موقت طالبان روز چهارشنبه در کابل برگزار شد و در پایان، قطعنامهای(فتوا) در پنج بند تصویب شد که بر اساس آن، هیچ شهروند افغان مجاز نیست در عملیات نظامی خارج از مرزهای افغانستان(بویژه پاکستان) شرکت کند.
دهها عالم دینی از سراسر افغانستان در این نشست حضور داشتند و شماری از مقامات ارشد طالبان از جمله مولوی عبدالحکیم حقانی؛ رئیس دیوان عالی همچنین وزیر امر به معروف و نهی از منکر، وزیر تحصیلات عالی و سایر مسئولان بلندپایه نیز در آن شرکت کردند.
در قطعنامه ای که در این گردهمایی بزرگ به تصویب رسید تأکید میکند که رهبر طالبان، هبتالله آخوندزاده، «به هیچ افغان اجازه خروج بهمنظور مشارکت در فعالیت نظامی» نداده و تخطی از این امر «غیرمجاز» اعلام شده است. همچنین از دولت موقت طالبان خواسته شده که از حضور افغانها در نبردهای بیرون از کشور جلوگیری کند.
این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که پاکستان بارها از کابل خواسته فعالیتهای تحریک طالبان پاکستان را محدود کند، اما طالبان افغان این موضوع را «مسئله داخلی پاکستان» خواندهاند.
در ماههای اخیر نیز در پی حملات مرزی، تنش میان دو کشور به اوج رسیده و گذرگاههای مرزی نزدیک به دو ماه بسته بوده است.
جزئیات قطعنامه علما
در این سند پنجبندی، علاوه بر منع افغانها از مشارکت در نبردهای خارج از کشور، تأکید شده است که دفاع از افغانستان در برابر «تهاجم خارجی» یک «وظیفه شرعی و جهاد مقدس» به شمار میرود. بر اساس این بند، هرگونه تعرض خارجی به «نظام، سرزمین یا ارزشهای اسلامی» افغانستان باید با مقاومت همهجانبه پاسخ داده شود.
به گفته برگزارکنندگان، علما از تمامی ولایات دعوت شده بودند و اعضای شوراهای استانی علما که مستقیماً توسط رهبر طالبان تعیین میشوند، در نشست حضور داشتند.
پیامدهای قطعنامه در روابط افغانستان و پاکستان
گرچه در متن قطعنامه نامی از هیچ کشور یا گروهی برده نشده، اما تحلیلگران معتقدند که ممنوعیت شرکت افغانها در عملیات نظامی خارج از کشور با توجه به شرایط موجود، مرتبط با پاکستان است.
پاکستان مدعی است که در حملات اخیر – از جمله انفجار مقابل دادگاه محلی در اسلامآباد و دو حمله به دانشکده افسری در وانا در وزیرستان– اتباع افغان دخالت داشتهاند.
اسلامآباد همچنین از طالبان خواسته بود علیه حملات طالبان محلی پاکستان«فتوا» صادر کنند.
برخی کارشناسان این قطعنامه را گامی مثبت در جهت کاهش خشونتها میدانند، هرچند تأکید میکنند که برای ارزیابی تأثیر واقعی آن بر کاهش حملات در پاکستان هنوز زود است.
به گفته طاهر خان، کارشناس امور افغانستان، طالبان پیشتر نیز در سال ۲۰۲۳ فتوایی درباره عدم جواز حملات فرامرزی منتشر کرده بودند که بنا بر ادعای پاکستان، موجب کاهش نسبی حملات شده بود.
اختلاف دیدگاه کابل و اسلامآباد بر سر «فتوا»
پاکستان در مذاکرات اخیر از طالبان خواسته بود علیه حملات تحریک طالبان پاکستان فتوا صادر کنند، اما کابل اعلام کرده که صدور فتوا تنها توسط «دارالافتاء» ممکن است و رهبران سیاسی نمیتوانند حکم تحمیل کنند.
طالبان همچنین هشدار دادهاند که فتوا «بر اساس موازین شرعی» صادر میشود و الزاماً مطابق خواست دولت پاکستان نخواهد بود.
مقامهای پاکستانی معتقدند اعضای طالبان محلی پاکستان با رهبر طالبان بیعت کردهاند و صدور فتوا میتواند مبانی ایدئولوژیک آنها را تضعیف کند.
جمعبندی
به باور ناظران، قطعنامه علمای افغانستان بیشتر یک پیام داخلی و خارجی است؛
برای افغانها، هشدار در مورد پیوستن به گروههای مسلح خارج از کشور؛
و برای پاکستان، نشانهای از تلاش طالبان برای مدیریت فشارهای منطقهای، هرچند همچنان مشخص نیست این مصوبه تا چه اندازه اجرا و بر روابط پرتنش دو کشور اثرگذار خواهد بود
