پاکستان؛ بی‌ثباتی نهادی و توسعه‌نیافتگی

قرن ۱۶ میلادی

رنجها، قهرمان عشاق و شورش‌گر، در جریان آگاهی مردمی به عنوان نمادی از مقاومت در برابر مادی‌گرایی و ارزش‌های دروغین ظاهر می‌شود.

قرن ۱۷ میلادی

سلطان باهو، شاعر صوفی، به نقش "ندای قلب" در دگرگونی اجتماعی و تحقق خویش اشاره می‌کند.

اواسط قرن ۱۸ میلادی

شورش‌های دهقانی در پنجاب، اشراف مغول را سرنگون کرده و منجر به ظهور نخبگان جدید کشاورزی از اقشار بالای دهقانان می‌شود.

۱۸۵۷

۱۸۵۸ میلادی:نخبگان زمین‌دار جدید به بریتانیا در سرکوب شورش مسلحانه ۱۸۵۷-۵۸ کمک می‌کنند و اتحاد سیاسی با راج بریتانیا را تقویت می‌کنند.

اواخر قرن ۱۹ میلادی

توسعه سیستم آبیاری کانال توسط دولت بریتانیا و استعمار کشاورزی، منجر به تولید رانت بی‌سابقه برای نخبگان کشاورزی جدید می‌شود.

اوایل قرن ۲۰ میلادی

قوانین حمایتی از مالکان کشاورزی، مانند قانون واگذاری زمین، تصویب می‌شود.

۱۹۳۰ میلادی

علامه محمد اقبال در سخنرانی ریاست خود در نشست بیست و پنجم اتحادیه مسلمانان هند، دیدگاه خود را درباره اسلام به عنوان یک دولت مبتنی بر قرارداد اخلاقی ارائه می‌دهد.

۱۹۴۰ میلادی

قطعنامه لاهور اتحادیه مسلمانان هند، که توسط محمد علی جناح تأیید شده است، بر اصول آزادی، برابری و عدالت اجتماعی به عنوان پایه‌های یک کشور مستقل تأکید می‌کند.

۱۹۴۳ میلادی

محمد علی جناح در سی‌امین جلسه اتحادیه مسلمانان هند، بر اهمیت مقابله با بهره‌کشی و نابرابری تأکید می‌کند.

۱۹۴۵

۱۹۴۶ میلادی:انتخابات پیش از استقلال: بنگالی‌ها با اکثریت قاطع به اتحادیه مسلمانان رأی می‌دهند (۹۵ درصد کرسی‌های مسلمانان در بنگال شرقی، ۸۵ درصد در پنجاب).

۱۱ اوت ۱۹۴۷ میلادی

محمد علی جناح در سخنرانی ریاست خود در اولین مجلس مؤسسان پاکستان، بر حاکمیت مجلس قانون‌گذاری و اصول آزادی و عدالت تأکید می‌کند.

۱۹۴۷ میلادی

استقلال پاکستان. چالش‌های سه‌گانه پیش روی رهبری: توسعه حس ملی‌گرایی، تدوین قانون اساسی مبتنی بر وحدت و آزادی، و جایگزینی اقتصاد استعماری با ساختارهای جدید.

فوریه ۱۹۴۸ میلادی

محمد علی جناح در سخنرانی رادیویی به مردم ایالات متحده، بر اصول دموکراسی، برابری و عدالت اجتماعی ریشه‌دار در اسلام تأکید می‌کند.

۲۶ مارس ۱۹۴۸ میلادی

محمد علی جناح در یک گردهمایی عمومی در چیتاگونگ، بار دیگر بر اصول عدالت اجتماعی، برابری و برادری به عنوان پایه‌های پاکستان تأکید می‌کند.

۱۹۴۸ میلادی

محمد علی جناح در مراسم افتتاح بانک دولتی پاکستان، نیاز به سیستم اقتصادی مبتنی بر برابری و عدالت اجتماعی اسلامی را بیان می‌کند و از پذیرش نظریه اقتصادی غربی انتقاد می‌کند.

درگذشت محمد علی جناح. پس از او، نخبگان ائتلافی (بوروکراتیک

نظامی-زمین‌دار) بر ساختار قدرت مسلط می‌شوند و دیدگاه جناح را نادیده می‌گیرند.

اوایل دهه ۱۹۵۰ میلادی

آغاز "جنبش زبان" در بنگال شرقی، که منجر به تشدید تنش‌های سیاسی و فرهنگی بین شرق و غرب پاکستان می‌شود.

۱۹۵۲ میلادی

خواجه ناظم‌الدین از بنگال شرقی، پیشنهادهای قانون اساسی را در گزارش کمیته اصول اساسی ارائه می‌دهد، اما با مخالفت وزیر دارایی و وزیر کشور از پنجاب مواجه می‌شود.

۱۹۵۴ میلادی

در انتخابات بنگال شرقی، اتحادیه مسلمانان تنها ۳ درصد کرسی‌ها را به دست می‌آورد، در حالی که ائتلاف جبهه متحد ملی‌گرای بنگالی ۷۲ درصد کرسی‌ها را کسب می‌کند.

مارس ۱۹۵۵ میلادی

فرماندار کل، فرمانی صادر می‌کند که چهار استان پاکستان غربی را در یک واحد ادغام می‌کند (One Unit). این اقدام منجر به تمرکز قدرت در دولت مرکزی و حکومت بر اساس اصل "برابری" بین دو بال می‌شود.

۹ فوریه ۱۹۵۵ میلادی

دادگاه عالی سند حکم می‌دهد که فرماندار کل حق انحلال مجلس مؤسسان را ندارد (پرونده مولوی تمیزالدین).

۲۱ مارس ۱۹۵۵ میلادی

دیوان عالی کشور حکم دادگاه عالی سند را لغو می‌کند و استدلال می‌کند که دادگاه سند صلاحیت رسیدگی به این پرونده را نداشته است. این اقدام پیشینه‌ای برای توجیه مداخلات نظامی بعدی ایجاد می‌کند.

۱۹۵۶ میلادی

قانون اساسی ۱۹۵۶ تصویب می‌شود، اما به دلیل اختلافات بین سیاستمداران استانی و مرکز، فقط دو سال دوام می‌آورد. این قانون اساسی بر اساس "برابری" کرسی‌ها بین شرق و غرب پاکستان (به جای نمایندگی متناسب با جمعیت) طراحی شده بود.

۱۹۵۸ میلادی

ژنرال ایوب خان، فرمانده کل ارتش پاکستان، با کودتا قدرت را به دست می‌گیرد و قانون اساسی ۱۹۵۶ را لغو می‌کند.

پرونده دسو به چالش کشیدن اعتبار قوانین قبیله‌ای تحت قانون اساسی ۱۹۵۶ می‌پردازد. دادگاه عال

محمد منیر، رئیس دیوان عالی کشور، کودتای ۱۹۵۸ ژنرال ایوب خان را با استناد به "دکترین ضرورت"

۱۹۶۲ میلادی

قانون اساسی ۱۹۶۲ توسط رژیم نظامی ایوب خان ابلاغ می‌شود.

۱۹۶۵ میلادی

کاهش شدید ورودی سرمایه خارجی پس از جنگ ۱۹۶۵.

۱۹۶۸ میلادی

جنبش مردمی گسترده علیه دولت ایوب خان آغاز می‌شود. قتل دانشجویان معترض در راولپندی توسط پلیس، جرقه این جنبش را می‌زند.

قانون اساسی ۱۹۶۲ ایوب خان توسط یک جنبش مردمی گسترده در سال ۱۹۶۸ سرنگون می‌شود.

۱۹۶۹

۱۹۷۰ میلادی:فقر شدید در بخش‌های روستایی (۵۹.۷ درصد زیر خط فقر) و شهری (۵۸.۷ درصد زیر خط فقر).

۱۹۷۰ میلادی

ژنرال یحیی خان انتخابات عمومی برگزار می‌کند. حزب عوامی لیگ به رهبری شیخ مجیب‌الرحمن در بنگال شرقی و حزب مردم پاکستان به رهبری آقای بوتو در غرب پاکستان به پیروزی قاطع می‌رسند.

اوایل فوریه ۱۹۷۱ میلادی

حزب عوامی لیگ برای رویارویی با ارتش برنامه‌ریزی می‌کند.

۶ مارس ۱۹۷۱ میلادی

ژنرال یحیی خان به ژنرال تیکا خان، فرمانده شرق پاکستان، دستور آماده‌سازی برای اقدام نظامی را می‌دهد.

۲۳ مارس ۱۹۷۱ میلادی (روز جمهوری پاکستان)

پرچم‌های بنگلادش به طور گسترده در داکا به نمایش گذاشته می‌شود و نشان‌دهنده اعلام استقلال توسط مردم بنگال شرقی است.

۲۵ مارس ۱۹۷۱ میلادی

"عملیات جستجوی نور" (Operation Searchlight) توسط ارتش پاکستان آغاز می‌شود که منجر به سرکوب نظامی گسترده در سراسر بنگال شرقی و شروع جنگ داخلی می‌شود.

۱۹۷۱ میلادی

جنگ داخلی در بنگال شرقی (پاکستان شرقی).

۱۹۷۲ میلادی

حکومت بوتو فعالان چپ‌گرا را آزاد می‌کند و سیاست جدید کار را اعلام می‌کند، اما اعتراضات کارگری ادامه می‌یابد.

۱۹۷۳ میلادی

تصویب قانون اساسی ۱۹۷۳، اولین قانون اساسی که به اتفاق آرا توسط پارلمان منتخب تصویب شد و اصول دموکراسی فدرال پارلمانی را در بر می‌گیرد.

۱۹۷۴

۱۹۷۵ میلادی:افزایش هزینه‌های دفاعی و عمومی به ترتیب به ۶.۷ و ۱.۸ درصد تولید ناخالص داخلی.

۱۹۷۶ میلادی

ملی‌سازی واحدهای صنعتی کوچک و متوسط غذایی، که باعث نارضایتی طبقات متوسط می‌شود.

مارس ۱۹۷۷ میلادی

اتهامات تقلب در انتخابات از سوی احزاب مخالف علیه دولت بوتو منجر به اعتراضات خیابانی گسترده می‌شود.

۵ ژوئیه ۱۹۷۷ میلادی

ژنرال ضیاءالحق با کودتا، دولت ذوالفقار علی بوتو را برکنار و قانون اساسی ۱۹۷۳ را تعلیق می‌کند.

۱۰ نوامبر ۱۹۷۷ میلادی

دیوان عالی کشور کودتای ضیاءالحق را با استناد به "دکترین ضرورت" توجیه می‌کند.

۱۹۷۸ میلادی

ژنرال ضیاءالحق قوانین شرعی (حدود) را معرفی می‌کند، از جمله قطع دست و سنگسار.

اواخر دهه ۱۹۷۰ و دهه ۱۹۸۰ میلادی

پاکستان به عنوان کشور خط مقدم در جنگ افغانستان علیه نیروهای شوروی عمل می‌کند.

۱۹۸۰ میلادی

اسامه بن لادن و عبدالله عزام برای جذب جوانان خاورمیانه برای "جهاد" به پاکستان می‌آیند.

فوریه ۱۹۸۹ میلادی

خروج نیروهای شوروی از افغانستان و پیروزی تاریخی شبه‌نظامیان با حمایت پاکستان و ایالات متحده.

۱۹۸۸ میلادی

ژنرال ضیاءالحق دولت نخست وزیر جونیجو را با استناد به ماده ۵۸(۲)(ب) قانون اساسی برکنار می‌کند.

۱۹۸۸

۱۹۹۰ میلادی:دولت بی‌نظیر بوتو. تنش‌ها با رئیس جمهور اسحاق خان و رئیس ستاد ارتش ژنرال اسلم بیگ بر سر حوزه اختیارات.

۶ اوت ۱۹۹۰ میلادی

رئیس جمهور اسحاق خان دولت بی‌نظیر بوتو را با استناد به ماده ۵۸(۲)(ب) قانون اساسی برکنار می‌کند.

سپتامبر ۱۹۹۰ میلادی

رئیس جمهور اسحاق خان و ارتش برای حمایت مالی از ائتلاف IJI علیه بی‌نظیر بوتو توطئه می‌کنند.

۱۹۹۰

۱۹۹۳ میلادی:دولت نواز شریف. تنش‌ها با رئیس جمهور اسحاق خان بر سر اختیارات.

۱۹۹۳ میلادی

رئیس جمهور اسحاق خان دولت نواز شریف را برکنار می‌کند، اما دیوان عالی کشور حکم رئیس جمهور را لغو و نواز شریف را به قدرت بازمی‌گرداند.

اکتبر ۱۹۹۳ میلادی

بی‌نظیر بوتو برای بار دوم نخست وزیر می‌شود.

۱۹۹۶ میلادی

رئیس جمهور فاروق لغاری دولت بی‌نظیر بوتو را به دلیل فساد و تضعیف استقلال قوه قضائیه برکنار می‌کند.

۱۹۹۷ میلادی

رئیس دیوان عالی کشور، سجاد علی شاه، چهاردهمین متمم قانون اساسی را تعلیق می‌کند و اختیارات رئیس جمهور برای انحلال مجلس ملی را بازمی‌گرداند.

۱۹۹۸ میلادی

نواز شریف پس از کسب اکثریت قاطع در انتخابات، سیزدهمین متمم قانون اساسی را تصویب می‌کند که اختیارات رئیس جمهور برای انحلال مجلس را لغو می‌کند.

فوریه ۱۹۹۹ میلادی

سفر تاریخی آتال بیهاری واجپایی، نخست وزیر هند، به لاهور برای مذاکرات صلح با دولت نواز شریف.

ژوئیه ۱۹۹۹ میلادی

نواز شریف پس از تشدید درگیری‌ها در کارگیل و نگرانی از جنگ هسته‌ای، دستور عقب‌نشینی نیروهای پاکستانی را صادر می‌کند.

۱۲ اکتبر ۱۹۹۹ میلادی

ژنرال پرویز مشرف با کودتا، دولت منتخب نخست وزیر نواز شریف را برکنار می‌کند و قانون اساسی را به حالت تعلیق درمی‌آورد. او خود را "رئیس اجرایی" معرفی می‌کند.

۲۰۰۰ میلادی

دیوان عالی کشور با استناد به "دکترین ضرورت" و اصل "Salus populi suprema lex" (سلامت مردم عالی‌ترین قانون است)، کودتای پرویز مشرف را قانونی اعلام می‌کند.

مه ۲۰۰۰ میلادی

دیوان عالی کشور کودتا را با استناد به "دکترین ضرورت" قانونی می‌داند و به مشرف اختیارات قانون‌گذاری گسترده‌ای می‌دهد.

۲۰۰۱ میلادی

حمله تروریستی ۱۱ سپتامبر در ایالات متحده.

آغاز "بازی دوگانه" پاکستان

حمایت از برخی گروه‌های شبه‌نظامی در افغانستان در حالی که با ایالات متحده علیه دیگر گروه‌ها همکاری می‌کند.

آوریل ۲۰۰۲ میلادی

ژنرال پرویز مشرف یک همه‌پرسی "مشکوک" برگزار می‌کند که ادعا می‌شود ۹۸ درصد آرا را کسب کرده است.

اوت ۲۰۰۲ میلادی

ژنرال مشرف "فرمان چارچوب قانونی" (LFO) را صادر می‌کند که ماده ۵۸(۲)(ب) قانون اساسی را احیا می‌کند و به رئیس جمهور اختیاراتی برای انحلال مجلس ملی می‌دهد.

۲۰۰۳ میلادی

پرویز مشرف، طالبان را به عنوان تهدید اصلی امنیت پاکستان معرفی می‌کند.

۲۰۰۴ میلادی

احیای قانون اساسی (با اصلاحات مشرف).

۲۰۰۶

۲۰۱۱ میلادی:تروریسم منجر به مرگ ۳۵,۰۰۰ شهروند پاکستانی و خسارت اقتصادی ۶۸ میلیارد دلار می‌شود.

ژانویه ۲۰۰۷ میلادی

حمله انتحاری طالبان به حرم باری امام در اسلام‌آباد.

۹ مارس ۲۰۰۷ میلادی

پرویز مشرف، رئیس دیوان عالی کشور، افتخار محمد چودری را "غیرفعال" (معلق) می‌کند.

۱۱ مارس ۲۰۰۷ میلادی

حمله پلیس به وکلای معترض در دادگاه عالی لاهور.

مه ۲۰۰۷ میلادی

تصادم خشونت‌آمیز بین هواداران و مخالفان رئیس دیوان عالی کشور در کراچی که منجر به کشته شدن ۳۹ نفر می‌شود.

۱۷ ژوئیه ۲۰۰۷ میلادی

انفجار بمب در مقابل دادگاه منطقه‌ای اسلام‌آباد همزمان با سخنرانی پیش‌بینی شده افتخار محمد چودری.

۲۰ ژوئیه ۲۰۰۷ میلادی

دیوان عالی کشور حکم می‌دهد که تعلیق افتخار محمد چودری توسط رئیس جمهور غیرقانونی بوده و او را به جایگاهش بازمی‌گرداند. این حکم پیروزی بزرگی برای "جنبش وکلا" محسوب می‌شود.

نوامبر ۲۰۰۷ میلادی

پرویز مشرف حالت اضطراری اعلام می‌کند، قانون اساسی را به حالت تعلیق درمی‌آورد و افتخار محمد چودری و دیگر قضات را برکنار می‌کند. این اقدام منجر به "کودتا در کودتا" و آغاز مرحله جدیدی از "جنبش وکلا" می‌شود.

۲ دسامبر ۲۰۰۷ میلادی

بی‌نظیر بوتو، نخست وزیر سابق پاکستان، پس از بازگشت به کشور، در یک حمله تروریستی ترور می‌شود.

مارس ۲۰۰۸ میلادی

انفجار در کالج جنگ نیروی دریایی در لاهور و حمله انتحاری به ساختمان آژانس تحقیقات فدرال (FIA) در لاهور.

مارس ۲۰۰۹ میلادی

ژنرال کیانی، رئیس ستاد ارتش، بیانیه مشترکی با نخست وزیر یوسف رضا گیلانی صادر می‌کند که بر اهمیت استقلال قوه قضائیه تأکید می‌کند. این امر منجر به بازگشت افتخار محمد چودری به عنوان رئیس دیوان عالی کشور می‌شود.

اکتبر ۲۰۰۹ میلادی

حمله تروریستی به مقر ستاد کل ارتش (GHQ) در راولپندی.

آوریل ۲۰۱۰ میلادی

تصویب هجدهمین متمم قانون اساسی که اختیارات نخست وزیر را احیا و اختیارات رئیس جمهور را کاهش می‌دهد.

اکتبر ۲۰۱۱ میلادی

"مموجیت" (Memogate): منصور ایاز، تاجر پاکستانی-آمریکایی، فاش می‌کند که یک یادداشت محرمانه از یک مقام پاکستانی به دریادار مایک مولن، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، تحویل داده است که در آن پیشنهاد بازسازی ساختار امنیتی پاکستان در راستای منافع آ

می ۲۰۱۱ میلادی

حمله گسترده شبه‌نظامیان به پایگاه دریایی مهران در کراچی.

سپتامبر ۲۰۱۳ میلادی

کنفرانس احزاب مختلف (APC) به ریاست نواز شریف، قطعنامه‌ای برای آغاز مذاکره با گروه‌های شبه‌نظامی (طالبان) تصویب می‌کند.

۸ ژوئن ۲۰۱۴ میلادی

حمله هماهنگ شبه‌نظامیان به فرودگاه بین‌المللی کراچی.

۱۵ ژوئن ۲۰۱۴ میلادی

ارتش عملیات "ضرب عضب" (Zarb-e-Azb) را در وزیرستان شمالی آغاز می‌کند، بزرگترین حمله ضد شورش در تاریخ پاکستان.

۱۶ دسامبر ۲۰۱۴ میلادی

قتل عام بی‌رحمانه دانش‌آموزان و معلمان در یک مدرسه تحت مدیریت ارتش در پیشاور توسط شبه‌نظامیان TTP.

ژانویه ۲۰۱۵ میلادی

تصویب قانون اساسی (بیست و یکمین متمم) و لایحه اصلاح قانون ارتش پاکستان ۲۰۱۵، که دادگاه‌های نظامی را برای محاکمه غیرنظامیان متهم به تروریسم تأسیس می‌کند.

۱۳ فوریه ۲۰۱۵ میلادی

حمله طالبان به یک مسجد شیعیان در پیشاور.

ژوئن ۲۰۱۵ میلادی

آصف علی زرداری، رئیس مشترک حزب مردم پاکستان، ارتش را تهدید می‌کند که "سوءاستفاده‌های بسیاری از ژنرال‌ها" را فاش خواهد کرد.

اوت ۲۰۱۵ میلادی

حمله شبه‌نظامیان به پایگاه مینهاس نیروی هوایی پاکستان در کامرا.

مارس ۲۰۱۶ میلادی

"دان لیکس" (Dawn Leaks): نشریه دان گزارشی درباره نشست امنیتی محرمانه دولت نواز شریف با مقامات نظامی منتشر می‌کند که در آن نگرانی‌های دولت درباره انزوای دیپلماتیک پاکستان به دلیل حمایت از گروه‌های شبه‌نظامی مطرح شده است.

۲۰۱۸ میلادی

افزایش بدهی خارجی عمومی از ۱۴.۱۹ میلیارد دلار در سال ۱۹۸۹ به ۷۵.۳۶ میلیارد دلار.