شانس اسکار برای سینمای پاکستان؛ از سانسور تا درخشش جهانی

​داستان سینمای پاکستان با فراز و فرودهای عجیبی همراه بوده است؛ از اولین حضور در سال ۱۹۵۹ با فیلم «روز طلوع خواهد کرد» (نوشته فیض احمد فیض) که بلافاصله توسط دولت توقیف شد، تا وقفه‌ای ۵۰ ساله که به دلیل شرایط سیاسی و مذهبی، تولید فیلم در این کشور را به حاشیه راند.

​چرا پاکستان هنوز برنده اسکار نشده است؟

آمارها نشان می‌دهد که تا سال ۲۰۲۵، پاکستان ۱۳ بار برای حضور در اسکار فیلم معرفی کرده اما هیچ‌کدام نامزد نهایی نشده‌اند. برخلاف کشورهایی مثل ایران یا کره جنوبی که زیرساخت‌های سینمایی قدرتمند و خلاقیت فوق العاده دارند، پاکستان با مشکلاتی به شرح زیر  مواجهند 

​کمبود سینما: کاهش تعداد سالن‌ها از ۷۰۰ به کمتر از ۱۷۰ باب.

​سانسور داخلی: فیلم‌هایی که در جهان تشویق می‌شوند (مانند جوی‌لند)، اغلب در داخل کشور با ممنوعیت اکران روبرو می‌شوند.

​نبود بودجه و توزیع: سینمای این کشور هنوز فاقد شبکه‌های توزیع بین‌المللی و حمایت‌های دولتی نظام‌مند است.

​نقطه‌های عطف و امیدهای تازه

با وجود این چالش‌ها، در دهه اخیر پیشرفت‌های چشمگیری حاصل شده است:

​شرمین عبید چنائی: با کسب دو جایزه اسکار در سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۶ در بخش مستند با موضوع اسید پاشی و قتل‌های ناموسی، راه را برای دیگران هموار کرد.

​جوی‌لند (Joyland) با موضوع همجنسگرایی اولین فیلم پاکستانی بود که در جشنواره کن جایزه گرفت و به فهرست کوتاه ۱۵ فیلم برتر اسکار راه یافت.

​شیشه‌گر (The Glassworker): اولین انیمیشن دست‌ساز پاکستان که با الهام از سبک استودیو جیبلی ساخته شد و برای اسکار ۲۰۲۵ معرفی گردید.

​نتیجه‌گیری: عدم درخشش مستمر سینمای پاکستان در جشنواره‌های بین‌المللی ریشه در ترکیبی از بی‌توجهی نهادینه دولت به زیرساخت‌های فرهنگی و ذائقه خاص جشنواره‌های غربی دارد؛ چرا که از یک سو، نبود حمایت‌های مالی، سانسورهای سلیقه‌ای و تخریب سالن‌های نمایش باعث شده تا بدنه اصلی سینما از استانداردهای جهانی فاصله بگیرد و از سوی دیگر، به نظر می‌رسد محافل سینمایی غرب عمدتاً زمانی به آثار پاکستانی روی خوش نشان می‌دهند که این فیلم‌ها بر موضوعات جنجالی و تابوهای جامعه اسلامی تمرکز کرده باشند.

 این رویکرد دوگانه، فیلم سازان را در تنگنای عجیبی قرار داده است؛ جایی که برای جلب توجه جهانی ناگزیر به بازنمایی تصاویر سیاه نما یا پرداختن به مضامین حساسیت‌برانگیز هستند و در مقابل، داستان‌های بومی، انسانی و هنری آنها که با فرهنگ اصیل جامعه همخوانی دارد، به دلیل عدم سرمایه‌گذاری داخلی و عدم جذابیت برای کلیشه‌های غربی، در سکوت باقی می‌مانند.