بن‌بست در خلیج فارس

بن‌ بست در خلیج فارس

✍سرمقاله روزنامه دان

با انقضای مهلت ۶۰ روزه برای مذاکرات پیش بینی شده در «تفاهمنامه اسلام آباد» در روز دوشنبه و عدم پیشرفت در جبهه دیپلماتیک، نگرانیها در خصوص دور جدیدی از خصومت ها میان آمریکا و ایران کاملاً ملموس است.

در واقع، تهران توصیفِ این توافقنامه ۶۰ روزه به عنوان یک «ضرب‌الاجل» را رد کرده و سخنگوی وزارت امور خارجه ایران اعلام کرده است که این مدت صرفاً یک «چهارچوب» برای تسهیل گفتگوها بوده است. در همین حال، سیگنالها و موضع گیریهای صادره از واشنگتن به هیچ وجه آرامش بخش نیست.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا از ایران خواسته است تا «پرچم سفید تسلیم را بالا ببرد» و در عین حال تهدید کرده که اگر عمان «سر راه قرار گیرد»، این کشور را هدف بمباران قرار خواهد داد.

عمان در حال حاضر مشغول مذاکره با ایران برای حل بحران تنگه هرمز است. آخرین اظهار نظر ترامپ، اعلام تنگه هرمز به عنوان «سرمایه و قلمرو جدید آمریکا» بوده است؛ رفتارهای نامتعادل و شتاب زده ترامپ، خروج آمریکا از باتلاقی که خود ساخته را بسیار دشوار کرده است.

اگر شش ماه گذشته یک چیز را به اثبات رسانده باشد، آن است که ایرانی‌ها هرگز تسلیم تهدیدات نمی‌شوند. از این رو، درخواست تسلیم از تهران، طرحی شکست خورده و غیرقابل اجراست و تهدید به بمباران عمان نیز فرسنگ ها از منطق فاصله دارد. این سلطنت نشین حاشیه خلیج فارس از معدود دولتهایی است که روابط نزدیکی هم با ایران و هم با آمریکا دارد و می‌تواند نقشی حیاتی در پیشبرد روند دیپلماتیک ایفا کند.

واضح است که در دیپلماسی رهبر آمریکا کمترین اندیشه‌ ای به کار گرفته نمی‌شود؛ چرا که او هم دوستان و هم دشمنان خود را با اظهارات آتشین و جنجالی مورد هجمه قرار می‌دهد.

اگر هنوز افراد عاقل و با درایتی در کاخ سفید باقی مانده اند، باید بایستند و مشاوره و توصیه های عقلانی تری به مافوق خود ارائه دهند.

واقعیت این است که عناصر عاقل تر در بدنه رهبری آمریکا و همچنین در ایران باید درک کنند که «تفاهمنامه اسلام‌آباد» همچنان بهترین چهارچوب برای دستیابی به صلح است. بنابراین، دور انداختن این سند یک اشتباه محاسباتی خواهد بود. اگر اجازه داده شود این تفاهمنامه منقضی شود و جنگ از سر گرفته شود، عواقب آن برای همه ویرانگر خواهد بود.

خط مقدم نبرد از پیش گسترش یافته و پای کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و عراق را به میان کشیده است، در حالی که انصارالله یمن نیز در صدد است تا با مسدودسازی تنگه باب‌المندب، انسداد تنگه هرمز را شبیه سازی و تکرار کند.

حملات انصارالله به اهداف سعودی نیز در حال گسترش است؛ از این رو، احیا و توسعه تفاهمنامه اسلام‌آباد یک ضرورت حیاتی است. لبنان در این سند گنجانده شده بود، اما رژیم صهیونیستی به رغم آتش‌بس ادعایی، همچنان بر سر این کشور آتش می‌ریزد. در همین راستا، وزیر امور خارجه ایران صراحتاً اعلام کرده است که رژیم صهیونیستی در تلاش است تا توافق میان ایران و آمریکا را به بن بست بکشاند.

تمام این جبهه‌ها — خلیج فارس، لبنان و یمن — نیازمند یک آتش‌بس فوری، هماهنگ و پایدار هستند؛ واشنگتن باید لغو واقعی تحریم ها علیه ایران را ارائه دهد و دست از تهدیدات و ادعاهای پوچ خود بردارد. در مقابل، تهران نیز باید متعهد به باز نگه داشتن تنگه هرمز شده و به حملات علیه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس پایان دهد. بدون این امتیازدهی های متقابل، منطقه‌ای با منازعه‌ای به مراتب ویرانگرتر مواجه خواهد شد.