موازنه فرامرزی: طرحی نو برای روابط پاکستان و آمریکا

۱۷ تیر ۱۴۰۵

دکتر راشد والی جانجوا

امکان شکل‌گیری یک توافق راهبردی میان پاکستان و آمریکا کاملاً وجود دارد و این موضوع باید از زاویه منافع ژئوپلیتیک آمریکا بررسی شود.

تئوری «موازنه فرامرزی» پروفسور استفان والت، پیشنهاد می‌کند که آمریکا به جای تقابل نظامی مستقیم با چین، به پایگاه‌های منطقه‌ای و کاهش حضور مستقیم خود تکیه کند. از سوی دیگر، رفتارهای تهاجمی هند و نزدیکی جغرافیایی آن، پاکستان را ناچار می‌کند تا روابط خود را میان چین و آمریکا به دقت متعادل نگه دارد.

در این میان، یک پاکستانِ باثبات می‌تواند نقش یک پل جغرافیایی-اقتصادی را ایفا کند که منافع هر دو ابرقدرت را تأمین خواهد کرد.

چالش طالبان

از زمان خروج آمریکا در سال ۲۰۲۱، چین حضور اقتصادی خود را در افغانستان گسترش داده و روسیه نیز می‌خواهد کشورهای آسیای مرکزی را در مدار خود نگه دارد؛ هرچند این کشورها به دنبال راه‌هایی برای کاهش وابستگی به مسکو و دسترسی به بندرهای آبهای گرم پاکستان هستند.

در این میان، خود افغانستان همچنان ناپایدار است و حکومت طالبان به پناهگاهی برای تروریسم و جنایات سازمان‌یافته (مانند قاچاق مواد مخدر و اسلحه) تبدیل شده است. طالبان با بیش از ۲۰ گروه تروریستی همسو است.

این خشونت ها به ندرت در داخل مرزها می‌مانند و می‌توانند به راحتی به یک تهدید بزرگ منطقه‌ای و فراملی تبدیل شوند که امنیت جامعه جهانی، از جمله آمریکا را به خطر می‌اندازد.

منافع آمریکا در منطقه

آمریکا در زمینه ثبات پاکستان و نابودی شبکه‌های تروریستی در افغانستان، سه منفعت اصلی دارد:

۱. ژئوپلیتیک: واشنگتن نباید از منطقه خارج شود و خلائی ایجاد کند که رقیبان بزرگ آن را پر کنند.

۲. اقتصادی: ایالتهای غربی پاکستان (خیبر پختونخواه و بلوچستان) دارای ذخایر عظیم دست نخورده مس، طلا و عناصر کمیاب هستند که برای فناوری‌های مدرن و انتقال انرژی حیاتی است؛ حوزه‌ای که چین در آن بسیار سریع تر از آمریکا عمل کرده است.

۳. مبارزه با تروریسم: رصد تروریسم فراملی اولویت اصلی واشنگتن است. کنترل تروریسمِ نشأت‌ گرفته از افغانستان و جنگ‌های نیابتی هند به نفع آمریکاست تا یک پاکستانِ باثبات بتواند به امنیت منطقه کمک کند.

راه پیش رو

برای دستیابی به این اهداف، آمریکا می‌تواند تجهیز پاکستان به توانمندی‌های پیشرفته ضدتروریسم (مانند پهپادهای شناسایی، هلی‌کوپترهای بلک‌هاک و سیستم‌های اطلاعاتی هوش مصنوعی) را مدنظر قرار دهد. این ابزارها توانایی پاکستان را برای نابودی تهدیدات تروریستی افزایش می‌دهد.

آمریکا می‌تواند با اتخاذ رویکردی فعالانه‌تر، تجدید همکاری های ضد تروریستی با پاکستان و جلوگیری از به کارگیری خاک افغانستان برای جنگ‌های نیابتی، از منافع بلندمدت خود در جنوب و آسیای مرکزی محافظت کند.

تحلیل هوشمند