ترامپ در کاخ سفید و دموکرات‌ ها در کنگره

ترامپ در کاخ سفید و دموکرات‌ ها در کنگره؛ آیا پاکستان می‌تواند در «کاپیتال هیل» دوستان جدیدی پیدا کند؟

روحان احمد

​🇺🇸 پس از انتخابات میان‌ دوره‌ای در آمریکا، حزب جمهوری‌خواه به رهبری دونالد ترامپ کنترل کنگره را از دست داده است؛ موضوعی که بی‌ تردید این پرسش را در ذهن‌ ها ایجاد می‌کند که این تحول چه تاثیری بر پاکستان خواهد داشت.

​ در دوران ریاست‌ جمهوری جو بایدن، رئیس‌جمهور دموکرات آمریکا، روابط میان پاکستان و ایالات متحده در بیشتر مواقع سرد به نظر می‌رسید؛ نه مقامی از پاکستان به کاخ سفید دعوت شد و نه گفتگوی تلفنی میان رهبران دو کشور صورت گرفت.

سپس دور دوم ریاست‌ جمهوری ترامپ آغاز شد، جنگی میان هند و پاکستان درگرفت و به گفته اسلام‌آباد، واشنگتن نقش مهمی در برقراری آتش‌ بس ایفا کرد. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، حتی اعتبار نجات جان میلیون‌ ها نفر در جنوب آسیا را به دونالد ترامپ نسبت داد. روابط دو کشور با چنان سرعتی بهبود یافت که عاصم منیر، «فیلدمارشال محبوب» ترامپ دو بار و شهباز شریف یک بار به کاخ سفید سفر کردند.

​ در ادامه، پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در فوریه ۲۰۲۶، پاکستان در این پرونده نقش میانجی را بر عهده گرفت و نخستین مذاکرات میان آمریکا و ایران پس از دهه‌ ها، در اسلام‌آباد برگزار شد.

اکنون دونالد ترامپ برای دو سال دیگر در کاخ سفید خواهد ماند، اما حزب جمهوری‌خواه اکثریت خود را در کنگره از دست داده است؛ امری که باعث می‌شود اختیارات دولت ترامپ با چالش‌ های جدی روبه‌ رو شود.

با این حال، ناظرانی که تحولات دو کشور را از نزدیک دنبال می‌کنند معتقدند که برخلاف گذشته، تغییرات سیاسی در واشنگتن ممکن است تاثیر چندانی بر اسلام‌ آباد نداشته باشد. اما دلایل این امر چیست؟

​جنگ در خاورمیانه و نقش میانجی پاکستان

تحلیلگران بر این باورند که جنگ خاورمیانه پس از حملات به ایران، پاکستان را بسیار به آمریکا نزدیک کرده و اکنون در واشنگتن به اسلام‌آباد به عنوان یک «شریک موثر» نگریسته می‌شود.

دنیل مارکی، پژوهشگر ارشد اندیشکده آمریکایی «مرکز استیمسون» می‌گوید: «پاکستان خود را به عنوان شریکی مفید برای کاخ سفید معرفی کرده است؛ به‌ ویژه در چارچوب مذاکرات حساس و مهم با ایران.» به اعتقاد او، «دموکرات‌ های کنگره نیز خواهان پایان هرچه سریع‌ تر این جنگ هستند؛ بنابراین اگر پاکستان بتواند خود را برای پیشبرد دستور کار آن‌ ها مفید نشان دهد، می‌تواند دوستان جدیدی در کاپیتال هیل پیدا کند.»

در گذشته، صداهایی در آمریکا در انتقاد از وضعیت دموکراسی، حقوق بشر و کشمکش‌ های سیاسی و نظامی در پاکستان بلند می‌شد. اما با وجود اکثریت دموکرات‌ ها در کنگره، شاید این بار چنین اتفاقی نیفتد. دنیل مارکی توضیح می‌دهد: «این موضوعات در اولویت دستور کار دموکرات‌ های کنگره نخواهد بود. بیشتر اعضای کنگره و سناتورها بیشتر علاقه‌مند به پایان دادن به جنگ علیه ایران هستند و برای سیاستمداران هر دو حزب اهمیت چندانی ندارد که امور داخلی یک کشور دیگر چگونه اداره می‌شود.»

با این حال، دکتر محمد شعیب، استادیار دانشگاه قائد اعظم که در زمینه سیاست آمریکا و سیاست خارجی پاکستان پژوهش می‌کند، دیدگاه متفاوتی دارد. او می‌گوید: «ما همین حالا هم انتقادهایی را از سوی دموکرات‌ها درباره وضعیت حقوق بشر در پاکستان و افزایش نفوذ ارتش در سیاست دیده‌ایم. نمایندگان حزب دموکرات در کنگره آمریکا، به جای داشتن یک استراتژی عمیق، راهبردی و بلندمدت در قبال پاکستان، معمولاً از نام پاکستان به عنوان یک «ابزار سیاسی آسان و کم‌ هزینه» برای پیشبرد اهداف حزبی خود استفاده می‌کنند.

با این وجود، دکتر شعیب نیز همانند دنیل مارکی معتقد است که نقش میانجیگری میان ایران و آمریکا، اسلام‌آباد را بیش از پیش برای واشنگتن کارآمد کرده است: «نقش میانجی پاکستان همچنان میتواند به این کشور فضا دهد تا سیاست نزدیکی به واشنگتن را دنبال کند.»

آیا کنگره تحت کنترل دموکرات‌ ها می‌تواند بر پاکستان تاثیر بگذارد؟

در گذشته بارها گفته می‌شد که سیاست و حاکمیت در پاکستان بر سه پایه «الله، ارتش و آمریکا» استوار است. اما هر دو تحلیلگر معتقدند که در سال‌های اخیر وابستگی پاکستان به آمریکا کاهش یافته و تغییرات سیاسی واشنگتن دیگر تاثیر عمیقی بر اسلام‌آباد ندارد.

دکتر محمد شعیب اشاره می‌کند که «آسیب‌پذیری‌ های داخلی» پاکستان این کشور را در برابر تحولات جهانی و تغییرات واشنگتن حساس می‌کند، اما این بار تاثیرات آن محدود خواهد بود: «وابستگی پاکستان به آمریکا که در دوران جنگ سرد و جنگ علیه تروریسم دیده می‌شد، دیگر به پایان رسیده است. نفوذ آمریکا بر پاکستان نیز کمتر از گذشته شده و این امر انعطاف‌ پذیری پاکستان را در برابر تغییرات سیاسی واشنگتن افزایش داده است.»

یکی از دلایل کاهش این وابستگی، چین است. به گفته دکتر شعیب، اگر پاکستان بخواهد جنگنده‌ های پیشرفته خریداری کند، کنگره می‌تواند در آن مداخله کند، اما «نظارت چندانی بر جنگنده‌های اف-۱۶ که هم‌ اکنون در اختیار پاکستان است وجود ندارد. ضمن اینکه اکنون انتخاب پاکستان برای خرید جنگنده‌ های مدرن، چین است که نیازهای اسلام‌آباد را برآورده می‌کند.»

دنیل مارکی از مرکز استیمسون نیز با این نظر موافق است. او می‌گوید: «کنگره قدرت به تاخیر انداختن یا رد کامل قراردادهای بزرگ تسلیحاتی و بسته‌ های کمکی را دارد، اما چنین مواردی فعلاً در اولویت دولت آمریکا نیست. علاوه بر این، همکاری‌های امنیتی، امور دیپلماتیک و تبادل اطلاعات در حوزه اختیارات کنگره قرار نمی‌گیرد.»

​آیا روابط کنونی دستخوش تغییر خواهد شد؟

تا این لحظه، دونالد ترامپ از شهباز شریف به عنوان یکی از رهبران «بزرگ» یاد کرده و عاصم منیر نیز «فیلدمارشال محبوب» او بوده است، اما این وضعیت می‌تواند تغییر کند. دنیل مارکی هشدار می‌دهد: «در حال حاضر روابط آمریکا و پاکستان به هیچ وجه ماهیت نهادی ندارد؛ این روابط به شدت شخصی و مبتنی بر منافع مقطعی است.»

او می‌افزاید: «این روابط اساساً نتیجه یک رابطه کاری عملی میان دونالد ترامپ و فیلد مارشال عاصم منیر است. زمانی که ترامپ قدرت را ترک کند—یا حتی پیش از آن، اگر نظرش تغییر کند یا صبرش در قبال پاکستان لبریز شود—این روابط می‌تواند به شکل چشمگیری تغییر کند.»

مارکی توصیه می‌کند که پاکستان نیازی به بازنگری در سیاست خود در قبال آمریکا ندارد، اما باید شرکای بیشتری در واشنگتن پیدا کند: «روابط نزدیک ترامپ با پاکستان و ابراز علاقه آشکار به شخصیت او، می‌تواند بسیاری از دموکرات‌ های کنگره را نسبت به اسلام‌آباد بدبین کند یا حتی واکنش منفی شدیدتری به همراه داشته باشد.»

دکتر محمد شعیب نیز توصیه مشابهی به سیاستگذاران پاکستانی دارد: «پاکستان باید درک عمیق‌ تری از این تغییر در واشنگتن داشته باشد که در آن ترامپ اکنون در موقعیت بسیار ضعیف‌ تری نسبت به گذشته قرار دارد. باید از تمرکز بیش از حد بر شخص ترامپ و تمجیدهای مداوم از او کاسته شود و به جای آن، بر پیشبرد و برجسته کردن روابط جامع میان پاکستان و آمریکا تاکید گردد.»