توافق موقت ایران و آمریکا

ملیحه لودهی (سفیر سابق پاکستان در سازمان ملل، آمریکا و بریتانیا)

با امضای یک تفاهم‌نامه میان آمریکا و ایران، توافقی موقت حاصل شده است. در مرحله اول این روند دو مرحله‌ای، جنگ با تمدید ۶۰ روزه آتش‌بس برقرار شده است؛ طی آن ایران تنگه هرمز را باز می‌کند و آمریکا به محاصره پایان می‌دهد. اما مرحله دوم که به پرونده هسته‌ای و موضوعات پیچیده می‌پردازد، بسیار سخت‌تر خواهد بود؛ به‌ویژه با حضور کارشکنانه اسرائیل در پس‌زمینه.

انگیزه‌های دو طرف برای آتش‌بس

پس از چهار ماه جنگ، هر دو کشور به دنبال راه خروج بودند، اما دونالد ترامپ نیاز بیشتری به آن داشت. فشارهای اقتصادی داخلی، ترس از افزایش قیمت نفت و تورم شدید در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره، او را تحت فشار قرار داده بود.

ادعاهای مکرر ترامپ مبنی بر «قریب‌الوقوع بودن توافق» نشان دهنده دستپاچگی او برای آرام کردن بازارها بود؛ چرا که بسته ماندن تنگه هرمز برای واشنگتن کمرشکن شده بود.

در مقابل، ایران آماده بازی طولانی‌مدت بود.

حملات تلافی‌جویانه تهران به پایگاه‌های آمریکا و زیرساخت های انرژی خلیج فارس، هزینه جنگ را برای غرب بالا برد. اگرچه تحریم‌ها و تورم به اقتصاد ایران نیز فشار می‌آورد، اما تهران با داشتن دست بالا و موقعیتی قوی در مذاکرات، ترجیح داد در بهترین زمان ممکن توافق کند.

نتیجه راهبردی: این نبرد نشان داد که برتری نظامی دیگر تضمین‌کننده پیروزی نیست. آمریکا با اهدافی نامشخص وارد یک «جنگ اختیاری» شد، اما برای ایران این یک «چالش حیاتی» بود که قدرت ملی‌گرایی و اراده بقا، آن را به سمت مقاومت هدایت کرد.

امتیازات ایران و عقب‌نشینی آمریکا

این تفاهم نامه گواهی بر ناتوانی آمریکا در تحقق اهدافش است. واشنگتن از بسیاری از خطوط قرمز خود عقب‌نشینی کرد و امتیازات مهمی به ایران داد:

حفظ توان موشکی و هسته‌ای: ترامپ پذیرفت ایران موشک های بالستیک و برنامه هسته‌ای خود را حفظ کند، با این استدلال که همسایگانش نیز این امکانات را دارند.

آزادسازی دارایی‌ها و فروش نفت: ایران بلافاصله معافیت‌های صادرات نفت را دریافت می‌کند. همچنین میلیاردها دلار دارایی مسدود شده ایران در قبال اجرای توافق بازگردانده می‌شود.

مسئله هسته‌ای: ایران بر عدم توسعه سلاح هسته‌ای تاکید کرده و پذیرفته اورانیوم غنی‌شده را تحت نظارت آژانس در داخل کشور رقیق کند؛ رقمی که خلاف ادعای ترامپ برای خارج کردن مواد هسته‌ای از ایران است.

نفوذ منطقه‌ای: بند مربوط به حمایت ایران از متحدان منطقه‌ای‌اش اصلاً در سند گنجانده نشده است.

آینده مبهم توافق

اگرچه این توافق با استقبال جهانی روبرو شد، اما آینده آن به دلیل شکاف عمیق میان دو طرف و لزوم گفتگوهای فنی طولانی، نامشخص است. از سوی دیگر، این توافق شکاف بی‌سابقه‌ای میان آمریکا و اسرائیل ایجاد کرده؛ تا جایی که ترامپ علناً از نتانیاهو انتقاد کرده است. اگرچه اسرائیل اکنون در حال کارشکنی و نقض آتش‌بس در لبنان است، اما بعید است بتواند این توافق موقت را به طور کامل نابود کند.