موازنه فرامرزی: طرحی نو برای روابط پاکستان و آمریکا

​ دکتر راشد والی جانجوا

​امکان شکل‌گیری یک توافق راهبردی میان پاکستان و آمریکا کاملاً وجود دارد و این موضوع باید از زاویه منافع ژئوپلیتیک آمریکا بررسی شود. 

تئوری «موازنه فرامرزی» پروفسور استفان والت، پیشنهاد می‌کند که آمریکا به جای تقابل نظامی مستقیم با چین، به پایگاه‌های منطقه‌ای و کاهش حضور مستقیم خود تکیه کند. از سوی دیگر، رفتارهای تهاجمی هند و نزدیکی جغرافیایی آن، پاکستان را ناچار می‌کند تا روابط خود را میان چین و آمریکا به دقت متعادل نگه دارد.

​در این میان، یک پاکستانِ باثبات می‌تواند نقش یک پل جغرافیایی-اقتصادی را ایفا کند که منافع هر دو ابرقدرت را تأمین خواهد کرد.

​چالش طالبان

​از زمان خروج آمریکا در سال ۲۰۲۱، چین حضور اقتصادی خود را در افغانستان گسترش داده و روسیه نیز می‌خواهد کشورهای آسیای مرکزی را در مدار خود نگه دارد؛ هرچند این کشورها به دنبال راه‌هایی برای کاهش وابستگی به مسکو و دسترسی به بندرهای آبهای گرم پاکستان هستند.

​در این میان، خود افغانستان همچنان ناپایدار است و حکومت طالبان به پناهگاهی برای تروریسم و جنایات سازمان‌یافته (مانند قاچاق مواد مخدر و اسلحه) تبدیل شده است. طالبان با بیش از ۲۰ گروه تروریستی همسو است. 

این خشونت ها به ندرت در داخل مرزها می‌مانند و می‌توانند به راحتی به یک تهدید بزرگ منطقه‌ای و فراملی تبدیل شوند که امنیت جامعه جهانی، از جمله آمریکا را به خطر می‌اندازد.

​منافع آمریکا در منطقه

​آمریکا در زمینه ثبات پاکستان و نابودی شبکه‌های تروریستی در افغانستان، سه منفعت اصلی دارد:

​۱. ژئوپلیتیک: واشنگتن نباید از منطقه خارج شود و خلائی ایجاد کند که رقیبان بزرگ آن را پر کنند.

​۲. اقتصادی: ایالتهای غربی پاکستان (خیبر پختونخواه و بلوچستان) دارای ذخایر عظیم دست نخورده مس، طلا و عناصر کمیاب هستند که برای فناوری‌های مدرن و انتقال انرژی حیاتی است؛ حوزه‌ای که چین در آن بسیار سریع تر از آمریکا عمل کرده است.

​۳. مبارزه با تروریسم: رصد تروریسم فراملی اولویت اصلی واشنگتن است. کنترل تروریسمِ نشأت‌ گرفته از افغانستان و جنگ‌های نیابتی هند به نفع آمریکاست تا یک پاکستانِ باثبات بتواند به امنیت منطقه کمک کند.

​راه پیش رو

​برای دستیابی به این اهداف، آمریکا می‌تواند تجهیز پاکستان به توانمندی‌های پیشرفته ضدتروریسم (مانند پهپادهای شناسایی، هلی‌کوپترهای بلک‌هاک و سیستم‌های اطلاعاتی هوش مصنوعی) را مدنظر قرار دهد. این ابزارها توانایی پاکستان را برای نابودی تهدیدات تروریستی افزایش می‌دهد.

​آمریکا می‌تواند با اتخاذ رویکردی فعالانه‌تر، تجدید همکاری های ضد تروریستی با پاکستان و جلوگیری از به کارگیری خاک افغانستان برای جنگ‌های نیابتی، از منافع بلندمدت خود در جنوب و آسیای مرکزی محافظت کند.