نشست تهران با مقام‌های پیمان مکه

نشست تهران با مقام‌های پیمان مکه؛ ایران چه نوع قدرتی می‌خواهد باشد؟

خرم حسین, تحلیلگر پاکستانی

​ نشست محرمانه و مهم هفته گذشته در تهران میان مقامات ارشد ایران، عربستان، پاکستان و ترکیه، نقطه عطفی در معادلات منطقه‌ای است.

این دیدار نشان می‌ دهد قدرت‌ های خاورمیانه به این نتیجه رسیده‌اند که ثبات منطقه بدون نقش‌آفرینی محوری ایران ممکن نیست و امنیت باید توسط کشورهای همسایه و بدون حضور نیروهای فرامنطقه‌ای تأمین شود.

​ ماه گذشته به این پرسش پرداخته شد که آیا ایرانِ قدرتمند در غرب پاکستان، از موقعیت تازه خود برای انتقام‌گیری استفاده خواهد کرد یا ساختن آینده؟ نشست ۲۶ اکتبر در تهران نخستین پاسخ‌ ها را نمایان ساخت.

وزیر دفاع عربستان، فرمانده دفاعی پاکستان و رئیس اطلاعات ترکیه در تهران با محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران دیدار کردند. اگرچه بیانیه پایانی بسیار مختصر بود، اما اصل برگزاری این نشست در تهران — پایتختی که چهار دهه زیر تحریم بوده — پیام روشنی داشت؛ قدرت‌های بزرگ منطقه پذیرفته‌اند که راه ثبات از پایتخت ایران می‌گذرد.

​ این دیدار در اوج فشارهای آمریکا و تهدیدات نظامی آن برگزار شد. با این حال، کشورهای منطقه با این فرض که ایران پس از درگیریها نیز پابرجا خواهد ماند، به تهران آمدند تا روابط کاری خود را حفظ کنند.

تأکید تهران بر امنیت منطقه‌ ای به دست کشورهای منطقه و استقبال از خروج نیروهای خارجی، ستون‌ های نظم مدنظر ایران را شکل می‌دهد که بر سه پایه استوار است:

عدم تجاوز متقابل، همسویی منافع و خروج آمریکا از خلیج فارس.

​ رفتار ایران در این نشست نشان‌ دهنده تلاش برای تبدیل شدن به مرکزِ غیرقابل‌ جایگزین یک سیستم منطقه‌ای است، نه قدرتی که بخواهد با زور تسلط یابد. این رویکرد شباهت زیادی به «اصول پنج‌ گانه همزیستی مسالمت‌آمیز» چین در سال ۱۹۵۴ دارد؛ که می‌خواهد همسایگان به جای ترس، با آن کنار بیایند.

در پشت این ادبیات نرم، منطق محکمی نهفته است: بدون حضور پایگاه‌ های آمریکا، برتری جغرافیایی و نظامی ایران نظیر تسلط بر تنگه هرمز، جایگاه این کشور را در منطقه تثبیت می‌کند.

جالب اینجاست که ایده اولیه پیمان عدم تجاوز در ماه مه توسط خود عربستان مطرح شده بود و اکنون ایران آن را به اصل سازمان‌دهنده نظم جدید تبدیل می‌کند.

​ البته این روند هنوز قطعی نیست. در داخل ایران، دو دیدگاه میانه‌رو و تندرو بر سر دیپلماسی در برابر ابزارهای قهری (مانند کنترل انرژی) رقابت می‌کنند و نتیجه آن مشخص خواهد کرد که آیا این ادبیات پایدار می‌ماند یا خیر.

برای پاکستان، این تحول اهمیت حیاتی دارد. همکاری با ایرانی که به دنبال یک معماری منطقه‌ای است، به نفع اسلام‌آباد است؛ در حالی که رویکرد مبتنی بر باج‌ خواهی، پاکستان را میان همسایه غربی و کشورهای حامی اقتصادی‌ اش در خلیج فارس در موقعیتی دشوار قرار می‌دهد.

نشست تهران ثابت کرد که گزینه «ساختن آینده »روی میز است، اما تحقق آن به پیروزی صداهای میانه‌رو در داخل تهران و نوع نگاه واشنگتن پس از انتخابات ۳ نوامبر بستگی دارد