پاکستان به عنوان «میانجی اصلی» توافق ایران و آمریکا چه سودی از حل این مناقشه خواهد برد؟

۲۶ خرداد ۱۴۰۵

در حالی که اعلام توافق میان آمریکا و ایران با استقبال جهانی روبه رو شده است، از پاکستان نیز که بار دیگر نقش میانجی را بین این دو کشور ایفا کرده، به طور گسترده‌ای تقدیر می‌شود. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، اعلام کرده است که در ۱۹ ژوئن، پاکستان میزبان مراسم امضای توافقنامه صلح در سوئیس خواهد بود.

پس از اعلام خبر توافق، سران کشورهای مختلفی از جمله بریتانیا، چین، استرالیا، ترکیه، قطر، عربستان سعودی، کانادا، ایتالیا، هلند، مالزی و کویت از تلاش‌های میانجی گرانه پاکستان تشکر کردند. دبیرکل سازمان ملل نیز در بیانیه‌ای از نقش پاکستان تمجید کرد.

پیش‌زمینه توافق

شامگاه یکشنبه تا دوشنبه، نخست‌وزیر پاکستان خبر دستیابی به توافق صلح میان آمریکا و ایران را پس از مذاکراتی طولانی اعلام کرد. به گفته وی، طرفین درگیر، پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در تمامی جبهه‌ها، از جمله لبنان، را اعلام کرده‌اند.

مقامات ارشد آمریکا، از جمله رئیس‌جمهور و وزیر امور خارجه، پاکستان را میانجی اصلی این مذاکرات خوانده‌اند. پیش‌تر در ماه مارس، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا نوشته بود:

«بر اساس گفتگوی خود با شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان و فیلد مارشال عاصم منیر، بمباران و حملات به ایران را به مدت دو هفته به حالت تعلیق درمی‌آورم.»

پس از آن، پاکستان با دعوت از رهبران آمریکا و ایران به اسلام‌آباد، به عنوان یک بازیگر مهم دیپلماتیک در این عرصه ظاهر شد. اما اکنون این پرسش ها مطرح است که آیا پاکستان می‌تواند این جایگاه را حفظ کند و آیا این اعتبار جهانی، منافع اقتصادی و دیپلماتیک بلند مدتی برای این کشور به همراه خواهد داشت؟

آیا پاکستان جایگاه دیپلماتیک خود را در سطح جهانی تثبیت کرده است؟

شهباز شریف روز دوشنبه (۱۵ ژوئن) در مجلس ملی این کشور اعلام کرد که ثمرات ثبات اقتصادی حاصل از این توافق به همه مردم پاکستان خواهد رسید. او تاکید کرد که در طول مذاکرات بارها احتمال شکست وجود داشت، اما ایستادگی و تلاش‌های «فیلد مارشال عاصم منیر؛ فرمانده ارتش» منجر به اعلام این توافق شد.

زاهد حسین، نویسنده و تحلیلگر تأکید می‌کند که هرچند پاکستان دسترسی دیپلماتیک بی‌سابقه‌ای پیدا کرده، اما نمی‌توان آن را یک «میانجی دائمی» دانست. وی دلایل موفقیت پاکستان را چنین بر می‌شمرد:

اعتماد متقابل: اعتماد دولت ترامپ از یک سو و اطمینان ایران به پاکستان از سوی دیگر.

بی‌طرفی: برخلاف سایر کشورهای خاورمیانه، پاکستان به طور مستقیم در این مناقشه طرف درگیر نبود.

چارچوب موقت: موضوع مذاکرات هسته‌ای بسیار پیچیده است؛ آنچه اکنون روی آن توافق شده یک چارچوب کاری برای ۶۰ روز آینده است و هنوز یک توافق صلح کامل و قطعی محسوب نمی‌شود.

منافع کوتاه‌مدت و بلندمدت برای پاکستان چیست؟

عاقل ندیم، دیپلمات سابق، معتقد است که میزبانی مراسم صلح قطعا به اعتبار جهانی پاکستان می‌افزاید، اما نباید آن را راه حل تمام مشکلات کشور دانست.

او لغو کامل تحریم های ایران را بعید می‌داند، اما اشاره می‌کند که کاهش تحریم‌ها می‌تواند تجارت دوجانبه را تقویت کند و در صورت لغو کامل، امکان خرید نفت و گاز با قیمت مناسب‌تر برای پاکستان فراهم خواهد شد.

فرصت‌های اقتصادی و انرژی:

خط لوله گاز ایران-پاکستان: این پروژه که در سال ۲۰۱۳ کلید خورد اما به دلیل تحریم‌های آمریکا متوقف ماند، با رفع تحریم ها می‌تواند دوباره احیا شود و به حل بحران شدید کمبود گاز در پاکستان کمک کند.

دسترسی به بازارهای جهانی: به گفته محمد فیصل، تحلیلگر سیاست خارجی در استرالیا، این موفقیت دیپلماتیک می‌تواند به تمدید امتیازات تجاری GSP Plus اروپا، توافقات تجاری با آمریکا و حمایت واشنگتن برای حل مشکلات پاکستان با صندوق بین‌المللی پول منجر شود.

با این حال، فیصل هشدار می‌دهد که سیستم اداری پاکستان معمولاً در ایجاد یک «فضای هیجانی و مثبتِ موقت» مهارت دارد، اما بدون اصلاحات اقتصادی و سیاسی داخلی، نمی‌توان این فرصت را به منافع بلندمدت تبدیل کرد.

«پیمان ابراهیم؛ خط قرمز پاکستان»

یکی از چالش‌های احتمالی آینده، فشار برای پیوستن به پیمان ابراهیم (عادی سازی روابط با اسرائیل) است. ترامپ ماه گذشته از کشورهای منطقه خواسته بود پس از حل مسئله ایران، به این پیمان بپیوندند. با این وجود، موضع رسمی پاکستان همواره این بوده است که تا زمان دستیابی به یک راه‌حل عادلانه و قابل‌قبول برای مردم فلسطین، اسرائیل را به رسمیت نخواهد شناخت.

مسئله کشمیر و آینده روابط:

عاقل ندیم تأکید می‌کند که با وجود این موفقیت دیپلماتیک، بعید است آمریکا و اروپا به خاطر پاکستان، موضع خود را در قبال مسئله کشمیر تغییر دهند، زیرا منافع اقتصادی کلانی با هند دارند. وی همچنین یادآور شد که اگر حزب جمهوری‌خواه در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا شکست بخورد و جایگاه ترامپ تضعیف شود، ممکن است سطح فعلی روابط گرم پاکستان و آمریکا نیز دستخوش تغییر شود.

تحلیل هوشمند