سفرهای دیپلماتیک عباس عراقچی و معمای مذاکرات

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در یک بازه زمانی کوتاه دو بار به اسلام‌آباد سفر کرد و پس از رایزنی با مقامات عالی رتبه پاکستان و سفری کوتاه به عمان، در مسکو با ولادمیر پوتین ملاقات کرد. این تحرکات در حالی صورت می‌گیرد که تنش‌ها میان ایران و آمریکا به مرحله حساسی رسیده است.

اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا نشان‌دهنده چیست؟

برخی کارشناسان معتقدند اظهارات اخیر ترامپ وضعیت موجود را به یک «معما» تبدیل کرده است. اگرچه مقامات پاکستانی درباره جزئیات این دیدارها سکوت کرده‌اند، اما بر اساس گزارش های خبرگزاری های نیمه‌دولتی ایران، عراقچی در جریان سفر به پاکستان، شرایط و مطالبات مکتوب خود را برای مذاکرات آینده از طریق اسلام‌آباد به آمریکا منتقل کرده است.

منابع آگاه در اسلام‌آباد و تهران نیز این موضوع را تایید کرده‌اند و به نظر می‌رسد بیانیه اخیر ترامپ نیز مؤید این اطلاعات باشد.

دونالد ترامپ ضمن لغو سفر کوشنر و ویتکوف، گفت که آمریکا آماده است با «هر کسی که امور را در ایران در دست دارد» صحبت کند و «آنها هر وقت بخواهند می‌توانند به ما زنگ بزنند.» او همچنین مدعی شد که آمریکا «همه برگ‌های برنده» را در اختیار دارد.

تحلیل کارشناسان: ترامپ چه در سر دارد؟

کارشناسان بر این باورند که ترامپ عجله‌ای برای رسیدن به توافق با ایران ندارد، یا دستکم نمی‌خواهد چنین عجله‌ای را نشان دهد.

ملیحه لودھی، سفیر سابق پاکستان در واشنگتن، درباره «برگ‌های برنده‌ای» که ترامپ از آنها یاد می‌کند، می‌گوید: «این یک بیانیه سنتی و لفاظی گونه از سوی ترامپ است که اساساً برای مخاطبان داخلی آمریکا بیان شده است. وقتی ایران هنوز برتری استراتژیک (کنترل بر تنگه هرمز) را دارد، ترامپ نمی‌تواند ادعا کند که همه ورق‌ها در دست اوست.»

دکتر الهان نیاز، تحلیلگر تاریخ در دانشگاه قائد اعظم، معتقد است اهداف اولیه آمریکا شامل تغییر رژیم، پایان برنامه هسته‌ای، نابودی برنامه موشکی و گروه‌های نیابتی تا حال به دست نیامده است. به گفته او: «زمان می‌برد تا ترامپ اعتراف کند که قمار او علیه ایران با شکست مواجه شده است.»

خطر انفجار زیرساخت‌های نفتی

ترامپ روز یکشنبه در مصاحبه با فاکس نیوز مدعی شد که زیرساخت های نفتی ایران ممکن است ظرف سه روز آینده «منفجر» شود. منظور وی این بود که اگر نفت مدام وارد خطوط لوله شود اما به دلیل محاصره دریایی به نفت‌کش‌ها منتقل نشود، سیستم تحت فشار شدید قرار گرفته و دچار فروپاشی می‌شود.

چرا عراقچی به مسقط و مسکو رفت؟

ملیحه لودھی معتقد است این سفرها بخشی از فعالیت‌های دیپلماتیک منطقه‌ای ایران برای تقویت موقعیت خود، حفظ آتش‌بس و گفتگو درباره کاهش تنش است.

دکتر الهان نیاز نیز می‌گوید ایران احتمالاً به دنبال جلب حمایت دیپلماتیک برای به رسمیت شناختن کنترل خود بر تنگه هرمز است و روسیه به عنوان یک متحد نزدیک، منافع واضحی در موفقیت ایران در صحنه جنگ کنونی دارد.

آیا پاکستان از «تسهیل‌گر» به «میانجی» تبدیل شده است؟

گزارش هایی وجود دارد که نقش پاکستان دیگر صرفاً فراهم کردن فضا نیست، بلکه به یک میانجی فعال تبدیل شده است. ملیحه لودھی می‌گوید در درگیری‌های جهانی، نقش تسهیل‌گر معمولاً به مرور زمان به میانجی تبدیل می‌شود. با این حال، دکتر الهان نیاز هشدار می‌دهد که «پاکستان نمی‌تواند مسئولیت رفتار خوب آمریکا را بر عهده بگیرد، چرا که هیچ قدرتی نمی‌تواند تضمین کننده رفتار واشنگتن باشد.»

امید به توافق برقرار است؟

زاهد شهاب احمد استاد دانشگاه در استرالیا معتقد است تحولات اخیر نشان می‌دهد که نه ایران و نه آمریکا خواهان بازگشت به جنگ نیستند، زیرا پیامدهای آن کل جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. هر دو کشور اکنون در تلاش هستند بدون دادن امتیازات زیاد، به یک مصالحه برسند. آنها از طریق پاکستان در حال تبادل پیش نویس‌های مکتوب و پیام هستند و هر دو طرف در حال چانه زنی و نشان دادن مقداری انعطاف هستند. انتظار می‌رود نتایج سفرهای عراقچی به زودی مشخص شود و احتمال دستیابی به یک توافق صلح در آینده نزدیک وجود دارد.