رفتن به محتوای اصلی
Pakistan: The Garrison State – Origins, Evolution, Consequences 1947–2011

پادکست کتاب

نمایه کتاب

پاکستان: دولت پادگانی – خاستگاه‌ها، تحول و پیامدها (۱۹۴۷–۲۰۱۱)

Pakistan: The Garrison State – Origins, Evolution, Consequences 1947–2011

نویسنده: اشتیاق احمد

این کتاب به بررسی نقش ارتش در شکل‌گیری ساختار سیاسی پاکستان از سال ۱۹۴۷ تا ۲۰۱۱ می‌پردازد. نویسنده مفهوم «دولت پادگانی» را توضیح داده و نشان می‌دهد چگونه نهادهای نظامی بر سیاست و جامعه تسلط یافته‌اند. او تأثیر کودتاها، جنگ‌ها و رقابت با هند را بر تقویت نقش ارتش تحلیل می‌کند. کتاب پیامدهای این روند را برای دموکراسی و توسعه پاکستان بررسی می‌کند.

تعداد صفحات ۵۱۴
تعداد تایم‌لاین ۱۵۵

تایم لاین این کتاب

۱۸۵۷

شورش یا جنگ استقلال هند در ارتش بنگال آغاز می‌شود که ریشه در نارضایتی از افسران بریتانیایی و معرفی کارتریج‌های جدید دارد.

۱۸۹۵

ساختار نظامی موجود به ارتش هند سازماندهی مجدد می‌شود و اولویت استخدام به پنجابی‌ها داده می‌شود.

۱۹۱۷

ولادیمیر لنین رساله معروف خود "امپریالیسم، بالاترین مرحله سرمایه‌داری" را منتشر می‌کند و موضع شوروی در مورد استعمار را تدوین می‌کند.

۱۹۲۰

جنبش هجرت در هند آغاز می‌شود و مسلمانان به شوروی مهاجرت می‌کنند.

۱۹۲۴

۱۹۲۸: محمدعلی جناح چهار سخنرانی در حمایت از "بومی‌سازی ارتش" و افزایش نمایندگی هندی‌ها در سپاه افسری ایراد می‌کند.

۱۹۳۲

آکادمی نظامی دهرا دون تأسیس می‌شود.

اواخر دهه ۱۹۳۰

هارولد لاسول مفهوم "دولت پادگانی" را برای توصیف جوامع تحت سلطه متخصصان خشونت مطرح می‌کند.

مارس ۱۹۴۰

قطعنامه لاهور توسط مسلم لیگ تصویب می‌شود و خواستار یک کشور مسلمان جداگانه می‌شود.

۱۹۴۲

محمدعلی جناح خواستار نمایندگی ۵۰:۵۰ در دولت می‌شود، با وجود اینکه مسلمانان تقریباً یک چهارم جمعیت هند را تشکیل می‌دهند.

اوت ۱۹۴۲

جنبش "هند را ترک کنید" آغاز می‌شود و رهبران کنگره بازداشت می‌شوند.

۱۹۴۴

دکتر جی. ادهیکاری نظریه خود را مبنی بر اینکه مسلمانان هند یک ملت هستند، تدوین می‌کند.

ژوئیه ۱۹۴۵

حزب کارگر در بریتانیا به قدرت می‌رسد و کلمنت اتلی نخست‌وزیر می‌شود.

دسامبر ۱۹۴۵

لرد واول "برنامه شکست" را برای تقسیم سریع هند در صورت وخامت اوضاع امنیتی آماده می‌کند.

۱۹۴۵

۱۹۴۶: مسلم لیگ در انتخابات منطقه‌ای با حمایت گسترده مسلمانان پیروز می‌شود.

اوایل ۱۹۴۶

کابینه مأموریت بریتانیا برای بررسی پیش‌شرط‌های انتقال قدرت به هند اعزام می‌شود.

۱۶ مه ۱۹۴۶

کابینه مأموریت طرح خود را برای انتقال قدرت اعلام می‌کند و با درخواست پاکستان مخالفت می‌کند اما نگرانی‌های مسلمانان را به رسمیت می‌شناسد.

ژوئن ۱۹۴۶

مسلم لیگ طرح کابینه مأموریت را برای تشکیل دولت موقت می‌پذیرد اما کنگره آن را رد می‌کند.

۱۰ ژوئیه ۱۹۴۶

جواهرلعل نهرو در یک کنفرانس مطبوعاتی اعلام می‌کند که کنگره پس از ورود به مجلس مؤسسان به هیچ توافقی پایبند نخواهد بود.

۲۹ ژوئیه ۱۹۴۶

مسلم لیگ در واکنش به اظهارات نهرو، حمایت خود را از طرح کابینه مأموریت پس می‌گیرد و تهدید به "اقدام مستقیم" برای دستیابی به پاکستان می‌کند.

۱۶ اوت ۱۹۴۶

مسلم لیگ "روز اقدام مستقیم" را در سرتاسر هند برگزار می‌کند که منجر به خشونت گسترده می‌شود.

۲۷ دسامبر ۱۹۴۶

لیاقت علی خان به کاردار ایالات متحده در هند نامه می‌نویسد و نگرانی خود را از کشتار مسلمانان در بیهار ابراز می‌کند.

۲۰ فوریه ۱۹۴۷

کلمنت اتلی اعلام می‌کند که دولت بریتانیا تا ژوئن ۱۹۴۸ قدرت را به هند منتقل خواهد کرد و لرد لوئیس مونت‌باتن را به عنوان آخرین نایب‌السلطنه منصوب می‌کند.

۸ مارس ۱۹۴۷

کنگره ملی هند از خواست سیک‌ها برای تقسیم پنجاب حمایت می‌کند.

۲۴ مارس ۱۹۴۷

مونت‌باتن قدرت را به عنوان نایب‌السلطنه هند به دست می‌گیرد و مذاکرات با رهبران هند را آغاز می‌کند.

مه ۱۹۴۷

مشخص می‌شود که هم هند و هم پاکستان در اتحادیه بریتانیا باقی خواهند ماند.

۱۵ ژوئن ۱۹۴۷

قانون استقلال هند تصویب می‌شود و وضعیت ایالت‌های شاهزاده‌نشین را تعیین می‌کند.

۲۷ ژوئن ۱۹۴۷

شورای دفاع مشترک به "شورای تقسیم" تغییر نام می‌دهد و محمدعلی جناح جایگزین عبدالرب نیشتر می‌شود.

۴ ژوئیه ۱۹۴۷

سر جورج کانینگهام به عنوان فرماندار استان مرزی شمال غربی (NWFP) بازمی‌گردد.

۸ ژوئیه ۱۹۴۷

نهرو به مونت‌باتن اطلاع می‌دهد که یک فرمانده کل بریتانیایی و تعدادی از فرماندهان ارشد بریتانیایی در هند باقی خواهند ماند.

۹ ژوئیه ۱۹۴۷

جناح به مونت‌باتن اطلاع می‌دهد که فرمانده کل پاکستان و چندین افسر ارشد بریتانیایی نیز در آنجا باقی خواهند ماند.

۲۸ ژوئیه ۱۹۴۷

در شصت و پنجمین جلسه ستاد، روشن می‌شود که افسران بریتانیایی در صورت جنگ بین هند و پاکستان نقشی نخواهند داشت.

۲۹ ژوئیه ۱۹۴۷

ستاد کل ارتش هند سندی فوق سری تهیه می‌کند که استفاده از نیروهای بریتانیایی برای حفاظت از جان هندی‌ها در درگیری‌های قومی را پس از ۱۴ اوت ممنوع می‌کند.

۱۱ اوت ۱۹۴۷

ایالت کلات در بلوچستان اعلام استقلال می‌کند.

۱۴ اوت ۱۹۴۷

پاکستان استقلال خود را به دست می‌آورد.

۱۵ اوت ۱۹۴۷

لرد مونت‌باتن به عنوان فرمانده عالی ارتش‌های هند و پاکستان منصوب می‌شود.

۱۷ اوت ۱۹۴۷

جایزه رادکلیف که مرز بین هند و پاکستان را تعیین می‌کند، منتشر می‌شود.

۲۳ اوت ۱۹۴۷

جناح قانون دولت هند ۱۹۳۵ را اصلاح می‌کند تا دولت دکتر خان صاحب در NWFP را قانونی کند و دولت تحت رهبری مسلم لیگ به رهبری عبدالقیوم خان را منصوب کند.

۲۴ اوت ۱۹۴۷

شورش در منطقه پونچ کشمیر آغاز می‌شود.

سپتامبر ۱۹۴۷

جناح با مجله لایف مصاحبه می‌کند و پاکستان را به عنوان یک "دولت خط مقدم" در برابر کمونیسم شوروی معرفی می‌کند.

۷ سپتامبر ۱۹۴۷

در جلسه کابینه، جناح بر همسویی پاکستان با بریتانیا و ایالات متحده تأکید می‌کند.

۲۶ سپتامبر ۱۹۴۷

مونت‌باتن به فیلد مارشال اوچینلک اطلاع می‌دهد که دولت هند خواستار برکناری اوست.

اکتبر ۱۹۴۷

نیروهای هندی به ایالت‌های جوناگاد و مناوادار حمله می‌کنند.

۲۴ اکتبر ۱۹۴۷

هاری سینگ از هند درخواست کمک می‌کند.

۲۵ اکتبر ۱۹۴۷

سرهنگ اسکندر میرزا اطلاعاتی در مورد تهاجم قبایل به کشمیر به کانینگهام می‌دهد.

۲۶ اکتبر ۱۹۴۷

ماهاراجا هاری سینگ سند الحاق به هند را امضا می‌کند.

۲۷ اکتبر ۱۹۴۷

جناح به ژنرال گریسی دستور حمله به کشمیر را می‌دهد اما فرمانده عالی اوچینلک آن را رد می‌کند.

۱ ژانویه ۱۹۴۸

دولت هند اختلاف کشمیر را به سازمان ملل متحد ارجاع می‌دهد.

۲۵ مارس ۱۹۴۸

شیخ عبدالله نخست‌وزیر جامو و کشمیر می‌شود.

اواخر مارس ۱۹۴۸

ایالت کلات تحت فشار به پاکستان می‌پیوندد.

۲۱ آوریل ۱۹۴۸

شورای امنیت سازمان ملل قطعنامه کشمیر را تصویب می‌کند و خواستار برگزاری همه‌پرسی می‌شود.

سپتامبر ۱۹۴۸

ایالت حیدرآباد توسط هند به زور ضمیمه می‌شود.

۱۹۴۸

ISI تأسیس می‌شود.

۱ ژانویه ۱۹۴۹

آتش‌بس در کشمیر تحت نظارت سازمان ملل برقرار می‌شود.

۲۱ سپتامبر ۱۹۴۹

مائو زدونگ جمهوری خلق چین را اعلام می‌کند.

مه ۱۹۵۰

لیاقت علی خان از ایالات متحده بازدید می‌کند و حمایت پاکستان از موضع ایالات متحده در مورد کره را ابراز می‌کند.

۲۵ ژانویه ۱۹۵۱

رئیس‌جمهور ترومن مطالعه‌ای را تصویب می‌کند که اهمیت استراتژیک هند و پاکستان را برای ایالات متحده برجسته می‌کند.

فوریه

مارس ۱۹۵۱: در کنفرانس سفیران ایالات متحده در سریلانکا، بر لزوم پرورش پاکستان به عنوان یک کشور دوست تأکید می‌شود.

مارس ۱۹۵۱

کودتای نظامی طرفدار شوروی در پاکستان توسط ایوب خان خنثی می‌شود.

۱۹۵۱

اولین محموله تسلیحات از ایالات متحده به پاکستان می‌رسد.

۱۹۵۲

خواجه ناظم‌الدین حمایت خود را از اردو به عنوان تنها زبان ملی پاکستان اعلام می‌کند که منجر به شورش در بنگال شرقی می‌شود.

۱۹۵۳

شورش‌های ضد احمدیه در پاکستان آغاز می‌شود.

مه ۱۹۵۳

جان فاستر دالس از هند و پاکستان بازدید می‌کند.

مارس ۱۹۵۴

جبهه متحد از احزاب مخالف برتری پاکستان غربی، در انتخابات منطقه‌ای بنگال شرقی پیروز می‌شود.

۱۹ مه ۱۹۵۴

توافقنامه دفاع متقابل ایالات متحده و پاکستان امضا می‌شود.

ژوئیه ۱۹۵۴

دولت جبهه متحد برکنار می‌شود و حزب کمونیست ممنوع می‌شود.

۱۹۵۵

اسکندر میرزا فرماندار کل می‌شود.

۱۹۵۶

بحران سوئز رخ می‌دهد.

۲۳ مارس ۱۹۵۶

قانون اساسی ۱۹۵۶ پاکستان به عنوان "جمهوری اسلامی" اعلام می‌شود.

۱۹۵۷

ژنرال ایوب خان فرمانده PAF می‌شود.

۱۹۵۷

دکترین آیزنهاور-دالس برای مهار نفوذ شوروی در خاورمیانه مطرح می‌شود.

۷ اکتبر ۱۹۵۸

اسکندر میرزا قانون اساسی را لغو می‌کند، حکومت نظامی اعلام می‌کند و ایوب خان را به عنوان رئیس‌جمهور منصوب می‌کند.

۲۷ اکتبر ۱۹۵۸

ایوب خان، میرزا را برکنار و خود رئیس‌جمهور می‌شود.

۱۹۵۸

۱۹۶۹: "دهه توسعه" در پاکستان به رهبری ایوب خان آغاز می‌شود.

۱۹۵۹

ایالات متحده و پاکستان یک اتحاد نظامی رسمی امضا می‌کنند.

۱۹۶۰

ایوب خان به عنوان رئیس‌جمهور توسط دموکرات‌های اساسی انتخاب می‌شود.

دسامبر ۱۹۶۱

هند، گوا را از پرتغالی‌ها می‌گیرد.

۱۹۶۲

قانون اساسی جدید پاکستان توسط ایوب خان اعلام می‌شود.

۱۹۶۲

جنگ مرزی چین و هند رخ می‌دهد.

۵ نوامبر ۱۹۶۲

ایوب خان نامه‌ای به کندی می‌نویسد و از هند به دلیل تهدید نظامی علیه پاکستان شکایت می‌کند.

۱۹۶۴

۱۹۶۵: فاطمه جناح در انتخابات ریاست جمهوری به عنوان نامزد مخالف علیه ایوب خان شرکت می‌کند.

۱۹۶۵

جنگ ران کوچ بین هند و پاکستان رخ می‌دهد.

۲۸ مارس ۱۹۶۵

ذوالفقار علی بوتو در یک کنفرانس مطبوعاتی در کراچی ادعا می‌کند که ایالات متحده به هند کمک نظامی می‌کند.

۱ اوت ۱۹۶۵

ایوب خان در یک سخنرانی به مردم پاکستان، ناامیدی خود را از عدم درک ایالات متحده از تهدید نظامی هند ابراز می‌کند.

آگوست ۱۹۶۵

عملیات جبل‌الطارق آغاز می‌شود.

۲۹ اوت ۱۹۶۵

جانسون نگرانی خود را از درگیری بین هند و پاکستان ابراز می‌کند.

۲۹ اوت ۱۹۶۵

ایوب خان بخشنامه‌ای با عنوان "هدف سیاسی برای مبارزه در کشمیر" امضا می‌کند.

۳۱ اوت ۱۹۶۵

عملیات گرند اسلم آغاز می‌شود.

۲ سپتامبر ۱۹۶۵

فرماندهی عملیات گرند اسلم از ژنرال اختر ملک به ژنرال یحیی خان منتقل می‌شود.

۶ سپتامبر ۱۹۶۵

هند جبهه لاهور و سیالکوت را باز می‌کند و جنگ تمام‌عیار با پاکستان آغاز می‌شود.

۷ سپتامبر ۱۹۶۵

چین تجاوز هند را محکوم می‌کند.

۸ سپتامبر ۱۹۶۵

وزارت امور خارجه ایالات متحده تحریم تسلیحاتی را بر هند و پاکستان اعلام می‌کند.

۱۹

۲۰ سپتامبر ۱۹۶۵: ایوب خان و بوتو به پکن سفر می‌کنند و با ژو ان‌لای ملاقات می‌کنند.

دسامبر ۱۹۶۵

ایوب خان از واشنگتن بازدید می‌کند.

۱۹۶۶

شیخ مجیب‌الرحمن برنامه ۶ ماده‌ای را برای خودمختاری پاکستان شرقی ارائه می‌کند.

۱۹۶۹

ایالت سوات در NWFP ادغام می‌شود.

۱۹۶۹

ذوالفقار علی بوتو کتاب "افسانه استقلال" خود را منتشر می‌کند.

ژوئیه ۱۹۶۹

ژنرال یحیی خان اعلام می‌کند که قانون و نظم برقرار شده و هدف بعدی بازگرداندن دموکراسی است.

۲۸ نوامبر ۱۹۶۹

یحیی خان ... دستورالعمل چارچوب قانونی (LFO) را به عنوان اساس انتخابات و انتقال قدرت معرفی می‌کند.

۳۰ مارس ۱۹۷۰

LFO نهایی می‌شود که واحد یکپارچه را در پاکستان غربی منحل می‌کند و اصل "یک نفر یک رأی" را جایگزین برابری می‌کند.

اوایل ۱۹۷۰

تنش‌های قومی بین سندی‌ها و مهاجران اردو زبان در سند آغاز می‌شود.

سپتامبر ۱۹۷۰

شورش "سپتامبر سیاه" در اردن توسط ارتش پادشاهی سرکوب می‌شود.

اوت ۱۹۷۰

ژنرال حکیم ارشد قریشی ادعا می‌کند که لیگ عوامی از تاکتیک‌های زورگویانه در طول مبارزات انتخاباتی استفاده کرده است.

دسامبر ۱۹۷۰

حزب عوامی شیخ مجیب‌الرحمن در انتخابات عمومی پاکستان شرقی پیروز می‌شود.

۱۱ دسامبر ۱۹۷۰

دستورالعمل "عملیات بلیتز" توسط یعقوب خان امضا و صادر می‌شود.

۱۷ ژانویه ۱۹۷۱

یحیی خان و برخی ژنرال‌های دیگر از بوتو در لارکانا بازدید می‌کنند.

فوریه ۱۹۷۱

ژنرال تیکا خان به عنوان فرمانده نظامی پاکستان شرقی منصوب می‌شود.

۲۳

۲۴ مارس ۱۹۷۱: موضع رهبران لیگ عوامی سخت‌تر می‌شود و آنها به طور علنی از "کنفدراسیون پاکستان" صحبت می‌کنند.

۲۵

۲۶ مارس ۱۹۷۱: عملیات "نورافکن" آغاز می‌شود و مجیب بازداشت می‌شود.

اواخر مارس ۱۹۷۱

وضعیت در پاکستان شروع به وخامت می‌کند و ایالات متحده نگرانی خود را از امنیت پاکستان ابراز می‌کند.

۱۹۷۱

پاکستان جنگ خود را با هند آغاز می‌کند که منجر به شکست پاکستان و ایجاد بنگلادش می‌شود.

۷ ژوئیه ۱۹۷۱

هنری کیسینجر با ایندیرا گاندی ملاقات می‌کند.

۹ ژوئیه ۱۹۷۱

کیسینجر به پاکستان می‌رسد و می‌گوید احتمال جنگ با هند "دو به سه" است.

۲۵ اکتبر ۱۹۷۱

چین عضویت سازمان ملل متحد را به دست می‌آورد.

۲۰

۲۱ نوامبر ۱۹۷۱: حمله تمام عیار ارتش هند به پاکستان شرقی آغاز می‌شود.

۲۶ نوامبر ۱۹۷۱

سفیر پاکستان در ایالات متحده، آقا هیلالی، اعتراض خود را به حمایت ایالات متحده از هند ابراز می‌کند.

۴ دسامبر ۱۹۷۱

ایالات متحده برای آغاز مراحل در شورای امنیت سازمان ملل متحد اقدام می‌کند.

۱۶ دسامبر ۱۹۷۱

پاکستان در داکا تسلیم می‌شود.

۷ ژانویه ۱۹۷۲

ذوالفقار علی بوتو از ملی‌سازی صنایع بزرگ سنگین خبر می‌دهد.

۱ مارس ۱۹۷۲

اصلاحات ارضی بوتو تحت قانون نظامی شماره ۱۱۵ معرفی می‌شود.

ژوئن ۱۹۷۲

توافقنامه سیملا بین هند و پاکستان امضا می‌شود.

فوریه ۱۹۷۳

دولت پاکستان ادعا می‌کند که محموله‌ای از سلاح در سفارت عراق در اسلام‌آباد کشف کرده است.

۱۲ فوریه ۱۹۷۳

دولت بلوچستان برکنار می‌شود.

۱۸ مه ۱۹۷۳

اولین درگیری در تندوری در نزدیکی سیبی رخ می‌دهد.

۲۱ مه ۱۹۷۳

ارتش به منطقه ماری وارد می‌شود.

۱۹۷۳

سرهنگ امام برای آموزش به ایالات متحده فرستاده می‌شود.

۱۹۷۴

هند آزمایش سلاح هسته‌ای خود را انجام می‌دهد.

۱۹۷۴

اجلاس اسلامی در لاهور برگزار می‌شود.

۱۹۷۶

بوتو برای انتخابات عمومی ۱۹۷۷ برنامه‌ریزی می‌کند.

۷ ژانویه ۱۹۷۷

دولت اعلام می‌کند که انتخابات عمومی در ۷ مارس برگزار خواهد شد.

۷ مارس ۱۹۷۷

پاکستان ملی اتحاد (PNA) به عنوان ائتلاف جناح راست اسلامی تشکیل می‌شود.

آوریل ۱۹۷۷

بوتو ادعا می‌کند که ایالات متحده یک "توطئه بین‌المللی" را برای برکناری او تأمین مالی می‌کند.

۵ ژوئیه ۱۹۷۷

ژنرال محمد ضیاءالحق کودتای نظامی را علیه دولت بوتو انجام می‌دهد.

۱۶ سپتامبر ۱۹۷۷

بوتو به دلیل قتل سیاسی یک رهبر مخالف در سال ۱۹۷۴ دستگیر می‌شود.

۱۹۷۸

شورشی در منطقه نورستان افغانستان رخ می‌دهد.

۲۳ اوت ۱۹۷۸

فرانسه تحت فشار آمریکا از قرارداد تامین تاسیسات بازفرآوری هسته ای به پاکستان خارج می شود.

دسامبر ۱۹۷۸

معاهده صلح بین افغانستان و شوروی امضا می‌شود.

سپتامبر ۱۹۷۹

حافظ‌الله امین قدرت را در افغانستان به دست می‌گیرد و تاراکی کشته می‌شود.

۱۹۷۹

ضیاءالحق فرمان حدود را صادر می‌کند.

۱۷ نوامبر ۱۹۷۹

دولت انتخابات مجلس ملی و استانی را به تعویق می‌اندازد و احزاب را ممنوع می‌کند.

۲۱ نوامبر ۱۹۷۹

خبر تلاش برای تصرف کعبه در مکه منتشر می‌شود.

۲۷ دسامبر ۱۹۷۹

ارتش سرخ شوروی وارد افغانستان می‌شود و امین ترور می‌شود.

۱۹۸۰

دادگاه شریعت فدرال تأسیس می‌شود.

۱۹۸۰

بخشنامه‌ای برای کارکنان زن دولت صادر می‌شود که پوشش اسلامی را اجباری می‌کند.

۱۹۸۲

ضیاءالحق قانون توهین به مقدسات را معرفی می‌کند.

۱۹۸۳

ضیاءالحق از دهلی بازدید می‌کند.

۱۹۸۳

۳۰,۰۰۰ نفر از پرسنل نظامی پاکستان در خارج از کشور، عمدتاً در خاورمیانه، مستقر می‌شوند.

۱۲ سپتامبر ۱۹۸۳

معاون دستیار وزیر امور خارجه مارشال، نگرانی‌های ایالات متحده در مورد برنامه هسته‌ای پاکستان را بیان می‌کند.

۱۹۸۴

ضیاءالحق یک همه‌پرسی در مورد ماهیت اسلامی پاکستان ترتیب می‌دهد.

۱۸ مارس ۱۹۸۴

جنبش قومی مهاجر (MQM) توسط الطاف حسین تأسیس می‌شود.

۲۴ اکتبر ۱۹۸۴

ایندیرا گاندی ترور می‌شود.

ژانویه ۱۹۸۵

ضیاءالحق انتخابات ملی را با کاندیداهای بدون وابستگی حزبی برگزار می‌کند.

۱۹۸۵

ضیاءالحق از هند بازدید می‌کند و هر دو کشور موافقت می‌کنند که به تأسیسات هسته‌ای یکدیگر حمله نکنند.

۱۹۸۶

مجازات توهین به مقدسات سخت‌تر می‌شود و مجازات اعدام را شامل می‌شود.

۱۹۸۷

روشن می‌شود که ارتش سرخ به زودی مجبور به خروج از افغانستان خواهد شد.

اوایل ۱۹۸۷

دکتر عبدالقدیر خان ادعا می‌کند که پاکستان در غنی‌سازی اورانیوم به درجه تسلیحاتی موفق شده است.

شیوه ارجاع به این کتاب

اشتیاق احمد. پاکستان: دولت پادگانی – خاستگاه‌ها، تحول و پیامدها (۱۹۴۷–۲۰۱۱). اندیشکده اقبال، ۱۴۰۴. https://iqbalforum.org/fa/?p=42815.

شیوه‌های ارجاع

اشتیاق احمد. (۱۴۰۴). پاکستان: دولت پادگانی – خاستگاه‌ها، تحول و پیامدها (۱۹۴۷–۲۰۱۱). اندیشکده اقبال. https://iqbalforum.org/fa/?p=42815