دیپلماسی و تحولات منطقه‌ای؛ نگاه اسلام‌آباد به مسکو و دهلی‌ نو

محمد عامری رانا، تحلیلگر و پژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک بین المللی

​سفر اخیر «آلوک دیمری»، هماهنگ‌ کننده هندی سازمان همکاری شانگهای به اسلام‌آباد و ابراز خرسندی وی، امیدهایی کم‌ رنگ برای کاهش خصومت دیرینه میان دو کشور ایجاد کرد. با این حال، امید به تحول بنیادین—مانند حضور احتمالی «نارندرا مودی» در اجلاس آتی شانگهای در پاکستان—دور از واقعیت به نظر می‌رسد.

​در سوی دیگر، اسلام‌آباد بسیار مشتاق حضور «ولادیمیر پوتین» در این اجلاس است. پاکستان امیدوار است از این طریق گشایشی در ژئوپلیتیک منطقه‌ ای، توسعه همکاری‌ های دفاعی و اجرای پروژه‌ های بزرگ ترانزیتی (مانند خط‌ آهن مسکو-اسلام‌آباد از طریق آسیای مرکزی و ایران) ایجاد کند؛ پروژه‌ هایی که طی دهه‌ ها به دلیل پیوندهای پیچیده با افغانستان متوقف مانده‌ اند.

​با وجود این خوش‌ بینی، مسکو در تعمیق روابط با اسلام‌آباد محافظه‌کارانه رفتار می‌کند. علت این امر نه گذشته تاریخی (شرکت پاکستان در جنگ علیه شوروی)، بلکه واگرایی در منافع منطقه‌ ای و روابط عمیق و راهبردی روسیه با هند است.

اختلاف سطح روابط تجاری و نظامی گواهی بر این مدعاست:

​حجم تجارت: تجارت دوجانبه پاکستان و روسیه کمتر از نیم میلیارد دلار است، در حالی که این رقم با هند به حدود ۶۹ میلیارد دلار می‌رسد.

​همکاریهای دفاعی: هند در پروژه‌ های مشترک تحقیقاتی و تولیدی با روسیه درگیر است، اما همکاری‌های دفاعی مسکو با پاکستان بسیار محدود و گزینشی است.

​از این رو، نگاه روسیه به پاکستان عمدتاً ژئوپلیتیک و در راستای نمایش شبکه گسترده بین‌المللی خود و حفظ کانال ارتباطی با نخبگان سیاسی-امنیتی اسلام‌آباد است.

​علاوه بر این، دو کشور درباره افغانستان رویکرد متفاوتی دارند؛ روسیه حکومت طالبان را پذیرفته، در حالی که پاکستان افغانستان را منشأ تهدیدات تروریستی خود می‌داند.

همچنین روابط نزدیک پاکستان با آمریکا در موضوعات افغانستانی موجب رنجش و ناخشنودی روسیه و چین می‌شود.

​در نهایت، در حالی که روابط هند و روسیه همواره باثبات بوده، شراکت‌ های سنتی پاکستان با آمریکا و چین دچار نوسان و چالش است.

اگرچه روسیه برای بخشی از بدنه قدرت در پاکستان جذابیت یافته، اما دو کشور ابزارهای مشترک چندانی برای توسعه روابط عمیق ندارند.