بررسی تحلیل ها و مقالات یک ماه گذشته رسانه های پاکستان با موضوع ایران( از 24 آذر الی 29 دی ماه 1404)

این گزارش به بررسی و تحلیل مقالات، یادداشت‌ها و گزارش‌هایی می‌پردازد که طی بازه زمانی از 24 آذر الی 29 دی ماه 1404در رسانه‌های مهم و کثیرالانتشار پاکستان به دو زبان اردو و انگلیسی منتشر شده‌اند و محتوای آن‌ها به‌طور مستقیم با ایران مرتبط است.

هدف این تحلیل ماهانه، ارائه تصویری منسجم، دقیق و قابل استناد از نحوه بازتاب ایران در گفتمان رسانه‌ای پاکستان، شناسایی روندهای محوری و استخراج پیامدهای احتمالی برای روابط دو کشور در آینده سپهر سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است. این گزارش می‌تواند به‌عنوان مرجع تحلیلی برای ارزیابی دقیق رویکرد رسانه‌های پاکستانی نسبت به ایران مورد استفاده قرار گیرد.

با توجه به حوادث داخل ایران ، در بازه یک ماه گذشته  ۲۶۵ مقاله و تحلیل در رسانه‌های مهم اردو و انگلیسی‌زبان پاکستان با موضوع ایران منتشر شده است که نسبت به ماه گذشته شاهد رشد بیش از ۳۰۰ درصدی مقالات با موضوع ایران هستیم.

از این تعداد، ۱۲۱ مورد (۴۵.۷٪) رویکرد مثبت (Pro) نسبت به ایران داشته‌اند، ۱۲۹ مورد (۴۸.۷٪) خنثی (Neutral) بوده‌اند و تنها ۱۵ مورد (۵.۷٪) رویکرد منفی (Anti) داشته‌اند. این توزیع نشان می‌دهد که گفتمان غالب رسانه‌ای پاکستان درباره ایران، نه خصمانه است و نه یک‌سویه؛ بلکه عمدتاً تحلیلی، محتاط و متمایل به نگاه واقع‌گرایانه است.

رسانه‌هایی مانند نوائے وقت، جنگ، دنیا، اوصاف و پاکستان بیشترین محتوای مثبت را درباره ایران منتشر کرده‌اند. در میان رسانه‌های انگلیسی‌زبان نیز The Nation، Dawn و The Express Tribune سهم قابل توجهی از مطالب با رویکرد خنثی و تحلیلی داشته‌اند که نشان‌دهنده تلاش برای حفظ توازن دیپلماتیک و پرهیز از قطبی‌سازی است. جالب اینکه تقریباً در همه رسانه‌ها تعداد مطالب منفی بسیار محدود بوده است.

از نظر محتوایی، محورهای غالب شامل:
بحران‌های ژئوپلیتیکی (ایران–آمریکا، ایران–اسرائیل)، مسئله تغییر رژیم، تحریم‌ها، اعتراضات داخلی ایران، نقش ایران در نظم نوین جهانی، و پیوندهای منطقه‌ای با پاکستان، چین، ترکیه و عربستان بوده است. لحن کلی این مطالب اغلب ایران را به‌عنوان یک بازیگر مهم منطقه‌ای، قربانی فشارهای امپریالیستی و درگیر در یک نبرد ژئوپلیتیکی بزرگ‌تر تصویر می‌کند.

رسانه‌های اردوزبان بیشتر گرایش به روایت‌های همدلانه‌تر و انتقادی نسبت به سیاست‌های آمریکا دارند، در حالی که رسانه‌های انگلیسی‌زبان بیشتر تحلیلی، ساختاری و مبتنی بر منافع منطقه‌ای پاکستان می‌نویسند. این تفاوت زبانی نشان‌دهنده دو سطح مخاطب است: افکار عمومی داخلی و نخبگان سیاسی–دیپلماتیک.

جمع‌بندی راهبردی:

بازتاب ایران در رسانه‌های پاکستان عمدتاً غیرتقابلی، همدلانه و واقع‌گرایانه است. این فضا نشان می‌دهد که در سپهر رسانه‌ای پاکستان، ایران نه به‌عنوان تهدید بلکه به‌عنوان یک شریک بالقوه منطقه‌ای و یک بازیگر تحت فشار قدرت‌های بزرگ دیده می‌شود. اگر این روند ادامه یابد، می‌تواند بستر مساعدی برای تقویت دیپلماسی عمومی، همکاری اقتصادی و همگرایی امنیتی میان دو کشور فراهم نماید.

توزیع کلی رویکردها:

طبق داده‌های ارائه‌شده، در مجموع ۲۶۵ مقاله درباره ایران در رسانه‌های پاکستان منتشر شده است. توزیع رویکرد این مقالات به شرح زیر است:

تحلیل محتوایی

۱. سهم محدود محتوای ضدّ ایران (۵.۷٪)
میزان بسیار پایین مقالات منفی نشان می‌دهد که هیچ جریان رسانه‌ای قدرتمند و سازمان‌یافته‌ای برای تخریب تصویر ایران در رسانه‌های پاکستانی فعال نبوده است. این درصد اندک بیشتر شامل گزارش‌های تحلیلی انتقادی در چارچوب تحولات منطقه‌ای بوده، نه حملات رسانه‌ای مستقیم به ایران. چنین الگویی بیانگر نبود تنش حاد دوجانبه در این دوره زمانی است.

۲. سهم قابل توجه محتوای حامی ایران (۴۵.۷٪)
انتشار ۱۲۱ مقاله با رویکرد مثبت نشان‌دهنده حضور پررنگ گفتمان همدلانه و حمایتی نسبت به ایران در رسانه‌های پاکستان است. این حجم از محتوای طرفدار در مقایسه با دوره های پیشین  بسیار معنادار است و بازتاب‌دهنده نگاه ایران به‌عنوان یک بازیگر مهم منطقه‌ای، قربانی فشارهای غرب و بخشی از معادلات جدید قدرت در نظم جهانی در حال تغییر است.

۳. غلبه نسبی محتوای خنثی (۴۸.۷٪)
بخش عمده مقالات با لحن تحلیلی، خبری و توصیفی نوشته شده‌اند. این امر نشان می‌دهد رسانه‌های پاکستانی تلاش کرده‌اند تصویر ایران را در چارچوب واقع‌گرایانه و بدون قطبی‌سازی ارائه دهند. غلبه محتوای بی طرفl معمولاً نشانه ثبات نسبی در روابط و نبود بحران مستقیم میان دو کشور است.

تحلیل مهم‌ترین رسانه‌های پاکستانی در بازتاب چهره ایران

بررسی رسانه‌ها نشان می‌دهد که:

• روزنامه‌های اردو مانند نوائے وقت، جنگ، دنیا، اوصاف و پاکستان سهم بالایی در تولید محتوای مثبت درباره ایران داشته‌اند.
  • رسانه‌های انگلیسی‌زبان مانند Dawn، The Nation، Express Tribune و The News بیشتر رویکرد تحلیلی و خنثی داشته‌اند.
  • در تمام رسانه‌ها، تعداد مطالب ضدّ ایران بسیار محدود بوده و در برخی رسانه‌ها صفر بوده است.

این الگو نشان می‌دهد که رسانه‌های اردو بیشتر به همگرایی فرهنگی–سیاسی گرایش دارند و رسانه‌های انگلیسی‌زبان بیشتر بر منافع راهبردی و واقع‌گرایی دیپلماتیک تمرکز کرده‌اند.

تحلیل نویسندگان پاکستانی در بازتاب چهره جمهوری اسلامی ایران

بررسی الگوی رفتاری ۱۰۰ نویسنده و ستون‌نویس پاکستانی که در این بازه زمانی درباره ایران مطلب منتشر کرده‌اند، نشان می‌دهد که تصویر ایران در سطح نخبگان رسانه‌ای پاکستان عمدتاً تحت کنترل تحریریه‌ها، متأثر از محاسبات راهبردی و به‌دور از هیجان‌سازی رسانه‌ای بوده است. توزیع محتوا میان نویسندگان، خود گویای جهت‌گیری کلان رسانه‌ای است.

۱. نقش تعیین‌کننده «دیدگاه سردبیر»

بخش «دیدگاه سردبیر» با ۶۵ مطلب (۳۴ مثبت، ۳۰ خنثی و تنها ۱ منفی) مهم‌ترین و اثرگذارترین بازیگر در شکل‌دهی به روایت ایران بوده است. این تمرکز بالا نشان می‌دهد که پرداختن به موضوع ایران صرفاً محصول کنش فردی نویسندگان نیست، بلکه در سطح سیاست‌گذاری رسانه‌ای هدایت شده است. غلبه رویکرد مثبت و خنثی در این بخش، بیانگر آن است که سردبیران رسانه‌های پاکستانی ترجیح داده‌اند ایران را در چارچوب یک بازیگر منطقه‌ای مهم، نه یک تهدید امنیتی، به مخاطب معرفی کنند.

۲. محدود بودن نویسندگان منتقد و پراکندگی محتوای منفی

محتوای منفی علیه ایران بسیار محدود و فاقد تمرکز گفتمانی است. نویسندگانی که مطالب منفی منتشر کرده‌اند (مانند عبدالله طارق سہیل، وجاہت مسعود یا چند مورد تک‌مقاله‌ای) نه‌تنها تعداد کمی مقاله داشته‌اند، بلکه هیچ تداوم یا شبکه معنایی مشترکی میان آن‌ها دیده نمی‌شود. این وضعیت نشان می‌دهد که رویکرد منفی نسبت به ایران نه جریان‌ساز است و نه از حمایت تحریریه‌ای برخوردار است.

۳. غلبه نویسندگان تحلیلی با رویکرد واقع‌گرایانه

بخش بزرگی از نویسندگان شناخته‌شده پاکستانی — از جمله Maleeha Lodhi، Jawed Naqvi، Zahid Hussain، Imtiaz Gul، Shahid Javed Burki و Muhammad Amir Rana — صرفاً محتوای خنثی یا تحلیلی منتشر کرده‌اند. این گروه ایران را نه در قالب قضاوت ارزشی، بلکه در بستر تحولات ژئوپلیتیکی، نظم جهانی در حال گذار، و رقابت قدرت‌ها بررسی کرده‌اند. چنین رویکردی نشان‌دهنده جایگاه ایران به‌عنوان «موضوع تحلیل» نه «هدف حمله» است.

۴. سهم معنادار نویسندگان با محتوای صرفاً مثبت

ده‌ها نویسنده، هرچند با تعداد مقاله کم (اغلب یک مطلب)، محتوایی کاملاً مثبت درباره ایران منتشر کرده‌اند. این گروه شامل طیفی از دیپلمات‌های پیشین، تحلیل‌گران امنیتی، نویسندگان مذهبی و ستون‌نویسان سیاسی است. این پراکندگی جغرافیایی و فکری نشان می‌دهد که نگاه همدلانه به ایران محدود به یک جناح خاص فکری یا سیاسی در پاکستان نیست.

۵. الگوی «احتیاط فعال» در میان نویسندگان پرنفوذ

نویسندگان پرمخاطب و تأثیرگذار، به‌ویژه در رسانه‌های انگلیسی‌زبان، اغلب از ورود به تقابل مستقیم پرهیز کرده و رویکرد خنثی را برگزیده‌اند. این رفتار را می‌توان نوعی احتیاط فعال رسانه‌ای دانست؛ به این معنا که ایران موضوعی حساس تلقی می‌شود که پرداختن به آن نیازمند توازن، ملاحظه روابط منطقه‌ای و درک منافع ملی پاکستان است.

جمع‌بندی تحلیلی نویسندگان

داده‌ها به‌روشنی نشان می‌دهد که در سطح نویسندگان پاکستانی:

• هیچ جریان منسجم ضدّ ایران شکل نگرفته است
  • محتوای مثبت، گسترده اما غیرهیجانی است
  • محتوای خنثی، انتخاب غالب نویسندگان حرفه‌ای و تحلیلی است
  • سیاست تحریریه‌ها نقش کلیدی در کنترل روایت ایران دارد

در مجموع، ایران در ذهن نویسندگان پاکستانی نه دشمن، نه بحران‌ساز، بلکه بازیگری مهم در نظم در حال تغییر منطقه‌ای و جهانی تلقی می‌شود. این فضا، فرصتی قابل توجه برای دیپلماسی عمومی ایران فراهم می‌کند تا از مسیر تعامل با نخبگان رسانه‌ای، تصویر