۱۰ روند خبری یک ماه گذشته در پاکستان (بازه 22 دسامبر تا 19ژانویه) (1 تا 29 دی)

1. نشان افتخار سعودی و تحرکات نظامی پاکستان در سطح بین‌المللی:

روابط نظامی و دیپلماتیک پاکستان در هفته‌های اخیر شاهد جهش‌های قابل توجهی بوده است. در یکی از مهم‌ترین این رویدادها، فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، در سفر به ریاض نشان عالی «ملک عبدالعزیز» را از دستان وزیر دفاع عربستان دریافت کرد. این نشان که به دستور مستقیم بن سلمان اهدا شد، پیامی روشن از عمق پیوندهای راهبردی میان دو کشور دارد. همزمان با این دیپلماسی نظامی، اسلام‌آباد در حوزه تجارت تسلیحات نیز موفقیت بزرگی کسب کرده است. امضای قرارداد ۴ میلیارد دلاری با ارتش ملی لیبی برای فروش جنگنده‌های جی‌اف-۱۷ و هواپیماهای آموزشی، پاکستان را به بازیگری جدی در بازار صادرات نظامی تبدیل کرده است. در کنار این موارد، نهایی شدن بسته ۶۸۶ میلیون دلاری آمریکا برای نوسازی جنگنده‌های اف-۱۶ پاکستان، نشان‌دهنده تلاش این کشور برای حفظ توازن قدرت و ارتقای توان دفاعی تا سال ۲۰۴۰ است.

2. جراحی بزرگ در اقتصاد؛ از فروش هواپیمایی ملی تا انتشار اوراق یوآنی:

دولت پاکستان گام‌های جسورانه‌ای برای خروج از بن‌بست اقتصادی برداشته است که مهم‌ترین آن‌ها واگذاری ۷۵ درصد از سهام شرکت هواپیمایی ملی (PIA) به کنسرسیوم «عارف حبیب» با ارزش ۱۳۵ میلیارد روپیه است. این اقدام که پس از سال‌ها زیان‌دهی انجام شد، تلاشی برای سبک کردن بار بودجه عمومی و جذب سرمایه‌گذاری خصوصی است. در جبهه‌ای دیگر، پاکستان برای کاهش وابستگی به دلار و مقابله با فشارهای مالی، قصد دارد برای اولین بار اوراق قرضه «پاندا» را در بازار چین عرضه کند. این حرکت نه تنها به ثبات روپیه کمک می‌کند، بلکه می‌تواند با تقویت ذخایر یوآنی، مسیرهای جدیدی را برای تجارت با همسایگانی چون ایران، خارج از چرخه سوئیفت و دلار، باز کند. همچنین در بخش داخلی، راه‌اندازی پلتفرم دیجیتال «زرخیز» برای حمایت از کشاورزان خرده‌پا، نشان از تمرکز دولت بر امنیت غذایی و نوسازی بخش کشاورزی دارد.

3. تلاطم در سیاست داخلی و فراخوان اعتصاب سراسری:

فضای سیاسی پاکستان همچنان ملتهب است و ائتلاف اپوزیسیون موسوم به «تحریک تحفظ آیین» فراخوان بزرگی را برای اعتصاب سراسری در تاریخ ۸ فوریه ۲۰۲۶ صادر کرده است. این تاریخ که مصادف با دومین سالگرد انتخابات جنجالی گذشته است، به نمادی برای اعتراض به وضعیت موجود، مطالبه آزادی زندانیان سیاسی از جمله عمران‌خان و انتقاد از متمم‌های جدید قانون اساسی تبدیل شده است. اگرچه نخست‌وزیر شهباز شریف بارها از آمادگی دولت برای «گفتگوی ملی» سخن گفته، اما حزب تحریک انصاف (PTI) همچنان بر طبل مخالفت می‌کوبد و هرگونه مذاکره را رد کرده است. در این میان، چهره‌هایی نظیر مولانا فضل‌الرحمن نیز با انتقاد از سیاست‌های دولت در قبال افغانستان و غزه، سعی دارند نقش نیروی سوم را در این کارزار سیاسی ایفا کنند.

4. نوسازی زیرساخت‌ها و جهش به سمت اقتصاد سبز با حمایت‌های بین‌المللی:

دولت پاکستان با امضای چندین توافق‌نامه کلان با بانک توسعه آسیا (ADB)، گام‌های بلندی برای حل بحران انرژی و مقابله با تغییرات اقلیمی برداشته است. این بسته‌های مالی که مجموعاً بیش از یک میلیارد دلار را شامل می‌شود، بر دو محور اصلی متمرکز است: نوسازی شبکه برق برای انتقال انرژی پاک و اصلاح ساختار شرکت‌های دولتی زیان‌ده. علاوه بر این، پروژه‌های جدیدی در ایالت‌های سند و پنجاب کلید خورده است که هدف آن‌ها حفاظت از مناطق ساحلی در برابر بالا آمدن آب دریا و تجهیز کشاورزان به ماشین‌آلات پیشرفته برای کاهش آلودگی هوا است. این اقدامات نشان‌دهنده تغییر رویکرد پاکستان به سمت توسعه پایدار و بازسازی زیرساخت‌ها با استانداردهای نوین جهانی است.

5. مواضع اصولی در قبال ایران و مسائل جهان اسلام

سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان بار دیگر بر ماهیت اصولی روابط با تهران تأکید کرده و حمایت قاطع خود را از حق دفاع ایران در برابر تهدیدات خارجی و تداوم پروژه خط لوله گاز ابراز داشته است. در سطح بین‌المللی نیز پاکستان به همراه ایران، ترکیه و عربستان، اقدام اخیر در به رسمیت شناختن «سومالی‌لند» را به عنوان توطئه‌ای برای کوچ اجباری فلسطینیان محکوم کردند. در مورد بحران غزه، اسلام‌آباد موضعی بسیار شفاف اتخاذ کرده است؛ مشارکت در هرگونه نیروی حافظ صلح تنها با هدف حمایت از غیرنظامیان و تحت فرمان بین‌المللی ممکن خواهد بود و پاکستان هرگز در عملیاتی که منجر به رویارویی با گروه‌های مقاومت یا مسلمانان شود، شرکت نخواهد کرد.

6. بن‌بست سیاسی در لاهور و بحران انسانی در گذرگاه‌های مرزی:

در حالی که سروزیر خیبرپختونخوا به دستور عمران‌خان برای بسیج عمومی به لاهور سفر کرده، تقابل شدید میان پلیس پنجاب و هواداران حزب تحریک انصاف، فضای سیاسی را ملتهب‌تر از قبل کرده است. دولت پنجاب این سفر را تلاشی برای آشوب‌آفرینی می‌داند، در حالی که اپوزیسیون از نقض سنت‌های مهمان‌نوازی و سرکوب فعالان سیاسی گلایه دارد. همزمان با این تنش‌های سیاسی، انسداد طولانی‌مدت مرزهای تورخم و چمن، هزاران کارگر روزمزد را با بحران معیشتی روبرو کرده است. فقر شدید در این مناطق مرزی زنگ خطر جذب جوانان ناامید توسط گروه‌های تروریستی را به صدا درآورده و لزوم بازگشایی سریع‌تر گذرگاه‌های تجاری را دوچندان کرده است.

7. توازن جدید قدرت در جنوب آسیا با ظهور موشک کروز تیمور:

پاکستان با آزمایش موفقیت‌آمیز موشک کروز رادارگریز «تیمور»، فصل جدیدی را در بازدارندگی نظامی خود آغاز کرده است. این موشک با برد ۶۰۰ کیلومتری، عملاً توان عملیاتی نیروی هوایی این کشور را به دو برابر برد موشک‌های مشابه هندی رسانده است. این دستاورد در کنار آزمایش سامانه پدافندی موشکی در دریای عرب و رونمایی از شناورهای بدون سرنشین تندرو، نشان می‌دهد که اسلام‌آباد به سرعت در حال نوسازی ناوگان دفاعی خود با تکیه بر فناوری‌های بومی و هوش مصنوعی است تا توازن قدرت را در منطقه به نفع خود تثبیت کند.

8. جهش در دیپلماسی دفاعی؛ از رزمایش‌های فرامنطقه‌ای تا پیمان‌های نوین:

صنعت دفاعی پاکستان در این مقطع به یکی از فعال‌ترین ابزارهای سیاست خارجی این کشور تبدیل شده است. حضور اسکادران جنگنده‌های پیشرفته اف-۱۶ در رزمایش «نیزه‌های پیروزی ۲۰۲۶» در عربستان و همزمان، سفر وزیر دفاع به مراکش برای امضای تفاهم‌نامه همکاری، نشان‌دهنده تلاش اسلام‌آباد برای تثبیت جایگاه خود به عنوان یک قدرت نظامی تأثیرگذار در جهان اسلام است. نکته بسیار حائز اهمیت، نهایی شدن پیش‌نویس پیمان دفاعی سه‌جانبه میان پاکستان، عربستان و ترکیه است؛ ائتلافی که ترکیبی از توان مالی ریاض، دانش فنی آنکارا و قدرت هسته‌ای و موشکی اسلام‌آباد را در بر می‌گیرد و می‌تواند موازنه امنیتی جدیدی را در منطقه ایجاد کند. در همین راستا، بازار گرم جنگنده‌های جی‌اف-۱۷ با قیمت رقابتی ۵۰ میلیون دلاری، پاکستان را به گزینه‌ای جدی برای کشورهایی تبدیل کرده که به دنبال جایگزین‌های کارآمد و مقرون‌به‌صرفه برای جنگنده‌های گران‌قیمت غربی هستند.

9. ایران و پاکستان؛ مدیریت بحران در سایه ناآرامی‌های منطقه‌ای:

روابط میان تهران و اسلام‌آباد در پی اعتراضات داخلی ایران وارد فاز حساسی از مدیریت کنسولی و امنیتی شده است. بازگشت دانشجویان و زائران پاکستانی از مرز «گبد» و صدور هشدارهای مسافرتی توسط وزارت خارجه پاکستان، نشان‌دهنده اولویت حفظ سلامت اتباع این کشور است. با این حال، تماس‌های تلفنی مستمر میان اسحاق دار و عباس عراقچی و تکذیب قاطعانه شایعات مربوط به استفاده آمریکا از خاک پاکستان برای اقدام نظامی علیه ایران، پیامی روشن به جامعه جهانی مخابره کرد: اسلام‌آباد اجازه نخواهد داد تنش‌های داخلی ایران به بهانه‌ای برای مداخله نظامی در منطقه تبدیل شود. در این میان، موضع‌گیری ملاله یوسف‌زی نیز بازتاب‌دهنده نگاه بخشی از جامعه مدنی پاکستان بود که ضمن حمایت از حقوق زنان، بر ضرورت تعیین سرنوشت مردم ایران بدون دخالت قدرت‌های خارجی تأکید کرد.

10. نوآوری مالی و همکاری با «برند ترامپ» در زیرساخت‌های پولی:

یکی از غیرمنتظره‌ترین اخبار اقتصادی، ورود رسمی پاکستان به حوزه پرداخت‌های دیجیتال از طریق همکاری با پروژه رمزارز متعلق به خانواده دونالد ترامپ است. امضای این توافق‌نامه با شرکت «اس‌سی فینانس تکنولوژی» برای استفاده از استیبل‌کوین دلاری، نشان‌دهنده تمایل دولت شهباز شریف به بهره‌گیری از روابط نزدیک با تیم اقتصادی ترامپ برای حل بحران کمبود ارز است. این اقدام نه تنها می‌تواند هزینه‌های حواله‌های ارزی را کاهش دهد، بلکه سیگنالی قوی از گرم شدن روابط دیپلماتیک میان اسلام‌آباد و واشنگتن در دوران جدید ریاست‌جمهوری ترامپ محسوب می‌شود؛ همکاری که حتی می‌تواند به دعوت ترامپ از پاکستان برای ایفای نقش در «شورای صلح غزه» نیز پیوند بخورد.